Op de pijp met... Toby de Kok

Tekst: Esdor van Elten / Foto’s: Ton van Zeijl

Toby de Kok (29) is docent maatschappijleer én de molenaar van de ‘s-Gravenzandse molen, die mede dankzij hem nu weer echt regelmatig graan maalt. Toby is single en woont in Rotterdam. “Van mij mag er best een leuke man langslopen. Maar ik waarschuw vast: de molen krijg je erbij.”

Waar kom je vandaan?
Ik ben geboren in Delft en getogen in Monster, samen met nog een broer en een zus. Mijn vader werkte bij de Bank Nederlandse Gemeenten. Iets waar ik in ieder geval geen zin in had. In school was ik trouwens ook niet zó geïnteresseerd. Op mijn achtste ontdekten we dat ik slechthorend ben. De feestjes in mijn pubertijd maakten dat niet beter. Nog steeds gaat de wekker vijf keer achter elkaar, anders hoor ik ‘m niet. Ik ben wel goed geworden in liplezen. In mijn puberteit werd ook duidelijk dat ik op jongens val. Dat was best wel een ding in het Westland. Pas toen ik op mijn negentiende naar Rotterdam verhuisde kwam ik uit de kast. In een dorp is dat toch anders dan in de grote stad. In de dertien, vijftien jaar sinds mijn middelbare school is er veel veranderd. Tegenwoordig is het wel makkelijker, als ik zo hoor op de school waar ik nu werk.

Geen zin in school maar toch leraar geworden?
Met een omweg. Na Het Kompas in Monster ging ik naar ISW op de Madeweg. Na een jaar werd ik ‘teruggezet’ naar de mavo op de ISW Sweelincklaan in ‘s-Gravenzande. Ik was geen voorbeeldleerling, maar ik had ‘t naar m’n zin. En één vak vond ik wel leuk: maatschappijleer. Bezig zijn met verschillende culturen, verschillende levens, dat vond ik interessant. Na de mavo bleef ik zoekend. Bedrijfsadministratie? Dat vond ik helemaal niks. Toerisme? De buitenlandse stage trok me niet. Ook nog een horecaopleiding geprobeerd. Ook niks voor mij. Ik werkte inmiddels wel bij snackbar De Hogenhouck in Naaldwijk. En ineens was ik acht jaar verder en dacht ‘is dit wat ik met mijn leven wil?’ Ik wist wel dat ik het leuk vond om met jongeren te werken. Voor Social Work werd ik afgewezen en dat is achteraf maar goed ook. Ik wil niet alleen met problemen bezig zijn, ik wil ook inspireren. Toen herinnerde ik me mijn lessen maatschappijleer weer èn mijn toenmalige docente. Via een 21+ test kon ik de opleiding gaan doen. Nu werk ik op een middelbare school, Lentiz VMBO in Maasland en ik hoop dit jaar af te studeren.

De politiek boeit jongeren niks. Maar ik leg ze altijd uit: de politiek bemoeit zich wel met jou. 

Maatschappijleer is meestal geen favoriet vak…
Nee. De politiek boeit jongeren niks. Maar ik leg ze altijd uit: de politiek bemoeit zich wel met jou. Er zijn best goede gesprekken mogelijk, als je een goede sfeer creëert en je leerlingen het gevoel geeft dat je ze als een gelijke behandelt. Al is het ook belangrijk dat jij in de klas de baas blijft. Daarbij kan ik mijn eigen ervaringen als ‘ongemotiveerde leerling’ goed gebruiken. Ik ken alle trucjes.

Wanneer kwam de molen op je pad?
Toen ik vier was namen mijn ouders me al mee naar de Monsterse molen, die destijds nog maalde. De geur van vers meel, de bewegende delen van de molen, ik vond het geweldig en al snel ging ik elke zaterdag naar de molen. Op mijn 12e wist ik al aardig hoe een molen werkt. Dat heb ik bijna tien jaar gedaan, tot de molen een tijd stil kwam te staan vanwege restauratie. Via via kwam ik bij de Groeneveldse molen in Schipluiden terecht. Een poldermolen, dat was anders. Rob van Zijll is daar molenaar en leeft naast de molen en van hem leerde ik van alles over molenaar zijn.

Zoals?
Kennis van het weer is het allerbelangrijkste. Als je dat verkeerd inschat kan het heel fout gaan. Buienradar geeft je geen weerkennis. Dat is iets dat je door ervaring leert. Dat gaat je hele leven door. Waar komt de wind vandaan? Hoe is de vorm van de wolken? Kun je onder een bui doorkijken? Hoe is de omgeving? Bomen, gebouwen, ze hebben allemaal invloed. Hier in ‘s-Gravenzande staat eigenlijk teveel bebouwing om de molen heen, en teveel bomen. We zijn geregeld daarover met de gemeente in gesprek. En we zijn niet de enige, het probleem van de ‘molenbiotoop’ speelt overal in Nederland. Want overal wordt gebouwd. Overal wordt het drukker.

Waarom werd je dan geen molenaar?
Daar waren meerdere redenen voor. Om te beginnen besefte ik dat ik het een hele leuke hobby vind. Maar als het je werk wordt, wel, dan ben je je hobby kwijt. Daar kwam bij dat ik zo rond mijn negentiende andere interesses kreeg, en de molen maar een beetje liet. Pas toen ik de snackbar verliet en een opleiding ging doen kwam ook de interesse voor de molen weer terug. Ik nam weer contact op met Rob van Zijl en die zag me graag weer terugkomen.

Kennis van het weer is het allerbelangrijkste. Als je dat verkeerd inschat kan het heel fout gaan.

Was dat lastig?
Het is net fietsen. Je verleert het niet, maar je hebt natuurlijk wel dingen in te halen. De jongen met wie ik indertijd samen op de Groeneveldse molen zat, Luc Ruijgt, was ondertussen molenaar in Maasland geworden. Hij had een meelzaak opgebouwd en dat sprak me erg aan. Een molen die echt werkt en produceert is leuker. Rob en Luc hebben me echt verder geholpen en begeleid tijdens de molenaarsopleiding. In november 2018 kwam er plaats vrij op de ‘’s-Gravenzandse molen.

Een molen zonder naam…
De molen heeft inderdaad officieel geen naam, al staat ie in de volksmond bekend als de ‘Molen van Maat’, naar de vroegere molenaar. Dit is eigenlijk een ‘tweedehands’ molen. Oorspronkelijk stond ie in Alphen aan de Rijn als poldermolen. In 1908 kocht de familie Maat hem aan voor ‘s-Gravenzande, in plaats van een stoommaalderij. Dat was best bijzonder in die tijd, dat een bedrijf weer terugging naar windkracht om meel te malen.

En jij wilde dus ook malen…
Ja. Het bestuur van de stichting zette grote ogen op toen ik dat voorstelde. Maar het kon wel. De molen was in 2001 nog helemaal gerestaureerd, inclusief de maalstenen. Er is met de molen ook tot eind jaren 90 commercieel gemalen. Dus ik dacht, dat doen we effe. Maar dat viel tegen.

Malen bleek toch niet zo makkelijk?
Het malen was niet het probleem. Dat had ik dankzij mijn opleiding van Luc op De Drie Lelies in Maasland genoeg onder de knie. Klanten vinden voor je meel, dat was de uitdaging. Mijn collega maalt voor een aantal bakkers en dat probeerde ik ook, maar er was geen belangstelling. Dus toen ben ik maar zelf meel gaan verkopen beneden in de molen. Daar moet je dan ook weer van alles voor doen qua wetgeving, hygiëne, enzovoort. Voor de Open Monumentendag in 2020 maalde ik zo’n honderd pakjes pannenkoekenmeel. Ik was die dag helemaal uitverkocht. Dat bemoedigde me dat er dus markt voor is. Ik verkoop nu diverse soorten meel en dat loopt eigenlijk best goed. Ik heb op zaterdag twee dames die me helpen met de verkoop. Inmiddels werk ik ook samen met de Stichting Philadelphia in Wateringen. Zo kan ik tegenwoordig ook leuke cadeaupakketten aanbieden.

Waarom kopen mensen meel bij jou?
Voor het plaatje. Meel van de molen, dat voelt echt. En mensen willen steeds meer weten waar hun product vandaan komt. Ze kunnen ook het hele productieproces zien. Drie dagen per jaar maal ik voor publiek: op Monumentendag, de Westlandse Molendag en de Nationale Molendag. Alle opbrengsten gaan naar de molen. Naast eigen producten verkoop ik ook producten van andere molens, zoals de specerijenmolen ‘t Kleyn Vermoogen in Schipluiden.

Staat daar een specerijmolen?
Het is een van de ‘miniatuurmolens’naast de Groeneveldse Molen. Die werken dus gewoon.

En de toekomst?
We zijn nu aan het nadenken of we een winkel in de molen gaan timmeren. Maar hoe dan precies, dat is nog niet duidelijk. Het moet wel historisch verantwoord zijn. Verder blijven we gewoon lekker draaien en malen. Elke zaterdag van 10.00-17.00 uur is iedereen welkom om te komen kijken. Ik ben er trots op dat ik hier molenaar mag zijn. Het is tenslotte toch een icoon van ‘s-Gravenzande!

Wil jij ook Op de Pijp of ken je iemand met een mooi verhaal? Mail dan naar redactie.hhw@uitgeverijwestmedia.nl.