Op de Pijp met… Michal Sustr

Waar kom je vandaan?

Ik ben geboren in Tsjechië, niet ver van de stad Ostrava, aan de grens met Polen. Mijn moeder is een Poolse, mijn vader een Tsjech. Ik heb nog een broer. In Ostrava ging ik ook naar de universiteit; de pedagogische faculteit. Daarna werd ik leraar Tsjechische taal en creatieve vorming. Daar was ik redelijk goed in maar ik wilde toch iets anders. In 2007 kwam ik naar Nederland. Met de gedachte er maar een jaar of twee te blijven maar dat liep anders. Eerst woonde ik in Berkel, later o.a. Barendrecht, Rotterdam en Dordrecht en uiteindelijk in Westland. Ik werk nu alweer jarenlang bij Koppert Cress.

Was het wennen in Nederland?

Het eerste jaar was lastig, maar het bevalt . Je moet natuurlijk de taal leren. Ik deed eerst een niet-officiële cursus Nederlands. Vervolgens ging ik maandenlang koffiedrinken met een Nederlandse vrouw. Dan gaat je taalontwikkeling snel. Daarna stagneerde dat helaas wel wat.

Schilder je al lang?

Toen ik vier jaar oud was begon ik al met tekenen. Dieren, mensen… gewoon, rustig in mijn hoekje. Ik ben nogal een introvert. Heb veel behoefte om alleen te zijn. De kleuterschool was voor mij een leed. Daar werd dat niet goed begrepen. Mijn schooltijd bracht ik door op een internaat. Vanwege een ooggebrek moest ik naar een aparte school en mijn ouders hadden geen auto en konden me niet dagelijks halen en brengen. Ik was daar redelijk gelukkig. Niemand stoorde me. Ook nu nog sluit ik me graag op in mijn atelier, al ben ik in het Westland zeker wel wat socialer en ‘gezelliger’ geworden.

Je bent zelfs lid van een kunstenaarscollectief…

Dat gebeurde bij toeval. Op mijn werk ontmoette ik Miranda Klinkspoor. Zij zag wat ik kon met tekenen en schilderen en attendeerde Arnold Beugelsdijk van kunstenaarscollectief ‘Wit’. Daarnaast ben ik ook nog lid bij twee andere kunstenaarscollectieven en vrijwilliger bij Kunsthalte 6.

Hoe omschrijf je jouw stijl?

Ik hanteer een gemengde stijl en combineer elementen van surrealisme, symbolisme, expressionisme met verhalen uit de geschiedenis en de literatuur.

Symbolisme?

Je komt in mijn werk veel symbolen tegen. Soms verborgen, soms duidelijk. In Kunsthalte 6 hangt het schilderij ‘Bolsjewiek’. Daar kom je veel symbolische elementen tegen: Russische matroesjka’s, iconen, de Zwaan uit het ballet. En historische elementen zoals de kanonnen van de kruiser Aurora, die het startsein gaf voor de Oktoberrevolutie in 1917.

En surrealisme?

Surrealisme definieer ik als een realistische uiting die niet echt bestaat. Het kan bijvoorbeeld ook een droom zijn.

Dus eigenlijk vertellen jouw schilderijen een verhaal…

Ja. Eigenlijk wel. Mensen blijven kijken. Niet iedereen begrijpt het altijd meteen. Ik moet (en mag) er vaak over praten en dat vind ik eigenlijk alleen maar mooi. Tijdens de openingstijden van de expositie ben ik ook eigenlijk altijd aanwezig om uitleg te geven. Zoals over het schilderij ‘Onsterfelijkheid’. Dat heb ik gemaakt toen ik hoorde dat de Nederlandse schilder Rembrandt en de Tsjechische theoloog, filosoof en leraar Jan Komensky, beter bekend als Comenius, jarenlang buren waren in Amsterdam. Daar komen mijn Tsjechische geschiedenis en de Nederlandse geschiedenis samen. Dat is toch prachtig?

Is het verhaal belangrijk, of het beeld?

Beide. Maar het beeld moet mensen aantrekken. Daar begint het mee.

Je werkt ook heel gedetailleerd…

Ik kan uren bezig zijn met details. Als ik schilder, maar ook als ik teken. Ik hou van het fijnere werk. Het arceren. Het vergt concentratie en is tegelijkertijd heel rustgevend.

Werk je ook in opdracht?

Dat probeer ik zoveel mogelijk te ontwijken. Ik heb dat ook niet nodig, ik heb werk en hoef niet van het schilderen te leven. Dat betekent niet dat ik geen opdrachten doe; zo heb ik het werk ‘Liedje voor Rotterdam’ gemaakt voor een koor. Een ander werk in de expositie is speciaal gemaakt voor een tentoonstelling over Dietrich Bonhoeffer, de Duitse theoloog die door de Nazi’s is vermoord. Dat kun je ook als een soort opdracht zien. Hoewel de meeste van mijn schilderijen te koop zijn verkoop ik ze toch niet graag. Ik kan er moeilijk van scheiden.

Exposeer je vaak?

Ik heb geregeld geëxposeerd in Rotterdam, Den Haag, Naarden, elders in Westland en nu dus in Kunsthalte 6.

Goed dat de kunsthalte er nog is…

Toen vorig jaar werd aangekondigd dat het zou verdwijnen, was dat een grote schrik. Inmiddels wordt er hard aan gewerkt om Kunsthalte 6 open te houden. Voorlopig tot de zomer, maar hopelijk ook daarna. Het probleem blijft natuurlijk altijd geld. De afgelopen jaren hebben we wel steeds meer bezoekers weten te trekken, maar dat alleen is niet voldoende. We weten ook niet zo goed hoe we nog meer mensen zouden kunnen aantrekken. Of jongeren. Maar er is ons wel veel aan gelegen om deze plek te behouden.

Want zoveel van dit soort plekken zijn er niet…

Kunsthalte 6 is belangrijk voor de kunstenaars zelf. Maar we onderschatten misschien wat het betekent voor de bezoekers. Wie dat het beste weten zijn misschien wel onze vrijwillige gastvrouwen. Omdat ik hier ook vaak ben heb ik vaak contact met deze dames. Een van hen vertelde dat zij heeft ervaren dat Kunsthalte 6 van grote betekenis is op sociaal gebied. Niet alleen op het gebied van kunst. Kunst is wel de leidraad, maar mensen komen ook echt voor gezelschap en een luisterend oor. Met kunstliefhebbers praat ze over kunst, maar vaak komen mensen ook met hun eigen verhalen. Soms maken kunstwerken diepe emoties los. Mensen hebben problemen, verdriet of kampen met eenzaamheid. Daar mógen zie hier ook over praten. Daar wordt tijd voor genomen. Voor sommige van onze bezoekers zijn we echt een vast element in hun weekend. Bij het laatste Kunstcafé hadden we 88 bezoekers.

Een belangrijke sociale functie dus…

We zien onszelf dus niet in de eerste plaats als galerie. Als kunstverkoop. We zien onszelf meer als sociale verbinders. Ja. We fungeren als een vertrouwde en veilige plek. En omdat de kunst telkens anders is, is er ook altijd iets anders om over te praten. Bovendien gebeurt hier méér dan alleen maar kunst kijken. Er zijn workshops, filmavonden. In het verleden kwamen mensen hier zelfs modeltekenen. Het gaat dus niet alleen over kunst, maar ook over gemeenschap en gezelligheid. In het voorjaar hebben we nog een vergadering om na te denken over mogelijke toekomstplannen. Misschien moeten we gewoon ook meer dingen uitproberen!