Terwijl Nederland de bevrijding vierde, vochten sommige Westlandse jongeren nog altijd voor een oorlog die al verloren was.
18 april 1945. Nederland maakt zich op voor de laatste weken van de bezetting. In grote delen van Nederland lijkt de bevrijding nabij. Op steeds meer plaatsen wappert de Nederlandse vlag. De bevrijding lijkt nog slechts een kwestie van tijd. Ruim zeshonderd kilometer verderop klinkt een heel ander geluid.
Door Philip van den Berg
Tussen de rokende puinhopen rond Berlijn proberen Duitse militairen de oprukkende Sovjettroepen nog wanhopig tegen te houden. Ook de laatste beschikbare hulpkrachten worden ingezet. Onder hen bevinden zich enkele jonge Westlanders, die rond Dolle Dinsdag met een evacuatietrein naar Duitsland vertrok. Voor hen is de oorlog nog lang niet voorbij.
De laatste oorlogsweken
Nog geen acht maanden eerder stapte hij samen met honderden andere Nederlandse vrouwen en kinderen op station Hollands Spoor in Den Haag in een trein richting het onbekende. Niemand kon toen vermoeden dat enkele jonge Westlanders uiteindelijk terecht zouden komen in de laatste, chaotische weken van Hitlers Derde Rijk.
Terwijl leeftijdgenoten in Nederland uitkeken naar de bevrijding, bevonden jonge Westlanders zich midden in een land dat langzaam instortte. Voor de één betekende dat werkzaamheden bij de Luftwaffe of op vliegvelden. Anderen kwamen terecht bij de Flak (Luchtafweergeschut), de W-SS of werden ingezet als landarbeider. Een aantal van hen maakte al in het voorjaar van 1945 de terugreis naar Nederland. Voor anderen duurde die oorlog veel langer.
Enkele jonge Jeugdstormers uit het Westland maakten zelfs de zware gevechten rond Berlijn mee. Na de Duitse capitulatie op 8 mei komt voor de meeste Westlandse jongeren eindelijk een einde aan maanden van onzekerheid. Maar naar huis gaan blijkt nog niet zo eenvoudig. Sommige Westlandse jongeren belandden eerst in geallieerde krijgsgevangenschap. Anderen werkten nog maandenlang op boerderijen in Oostenrijk of Beieren voordat zij uiteindelijk terug konden keren naar Nederland. En thuis bleek de oorlog nog altijd niet echt voorbij.
Opnieuw gescheiden
In het voorjaar van 1945 beginnen de eerste Westlandse kinderen voorzichtig aan de terugreis. Sommigen leggen grote afstanden lopend af, anderen liften mee met geallieerde voertuigen of reizen dagenlang in overvolle vrachtwagens onder begeleiding van Britse of Amerikaanse militairen. Na maanden van onzekerheid groeit de hoop. Bijna thuis. Eindelijk. Maar die opluchting maakt al snel plaats voor nieuwe onzekerheid. Wat wacht hen thuis?
De Jeugdstormleden krijgen geen warm welkom. In hun eigen land worden zij opnieuw van hun ouders gescheiden. Vaders en moeders die lid waren van de NSB worden na terugkeer geïnterneerd in kampen verspreid over het land. Ze verdwenen achter prikkeldraad in interneringskampen als De Vergulde Hand (Vlaardingen), Vianda (Hoek van Holland) en Korte Geer (Delft).
Uit onderzoek en getuigenissen blijkt dat in verschillende interneringskampen sprake was van vernedering, mishandeling en seksueel misbruik. Over de precieze omvang daarvan bestaat nog altijd discussie, mede doordat veel betrokkenen daar decennialang nauwelijks over spraken.
Ook oudere Westlandse Jeugdstormleden belanden na verloop van tijd in speciale jeugdinternaten, waar een streng regime geldt en heropvoeding centraal staat. Ook daar vonden allerlei vormen van mishandeling en misbruik plaats onder de jongens en meisjes. De jongste kinderen worden, voor zover mogelijk, ondergebracht bij familieleden of pleeggezinnen. Niet overal worden zij met open armen ontvangen.
Blijvend fout?
De gevolgen van Dolle Dinsdag verdwijnen daarmee niet op 5 mei 1945. Ook na de bevrijding blijven veel kinderen leven met de gevolgen van keuzes die zij zelf nooit maakten. Sommige herinneringen laten hen hun leven lang niet meer los. Uit archiefmateriaal en persoonlijke herinneringen blijkt hoe een jonge Westlander in de jaren na de bevrijding wekelijks naar interneringskamp De Vergulde Hand liep. Achter het prikkeldraad zit zijn vader gevangen, net als meerdere dorpsgenoten.
Die tocht vergeet hij zijn leven lang niet. Het is voor hem een terugkerende herinnering aan een oorlog die thuis nog lang niet voorbij is.
Meer nieuws uit Westland?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie