Op de Pijp met... Roel van Heijningen

Waar kom je vandaan? 

Ik ben er één van Piet van Heijningen en Bep de Munck, opgegroeid rond de Zwartendijkse veiling tussen Naaldwijk en Monster. De middelste van drie. Ik had een gelukkige jeugd. Mijn vader teelde druiven, gemengde groente en later trosanjers. Dat heb ik zelf ook nog 20 jaar gedaan.

Jij werd dus ook tuinder…

Na de Aloysiusschool en de Sint Jozef Mavo ben ik nog een jaar naar de middelbare tuinbouwschool geweest, maar daarvoor was ik, op dat moment, te ongeduldig. Op mijn 18e ging ik werken bij mijn vader, tien jaar later heb ik het bedrijf overgenomen. In die tijd heb ik veel tuinbouwgerichte cursussen gedaan, en op mijn 40ste heb ik het HBO afgerond.

Hoe kwam je dan in het onderwijs terecht?

Op mijn 45e ben ik gestopt als tuinder en via via kwam ik in het onderwijs terecht, op wat toen nog de Rijks Middelbare Tuinbouwschool in De Lier was. Later zijn we naar de Holwerdalaan verhuisd en inmiddels zitten we alweer sinds 2017 in het World Horti Center (WHC). Het was mij al snel duidelijk dat onderwijs bij me paste. Je gaat om met tuinderszoons, je spreekt hun taal en er was veel vrijheid om je werk zelf in te delen. Hoewel de eerste jaren echt wel ‘tropenjaren’ waren, heb ik er nooit spijt van gehad.

Wat geef je?

Onze lessen gaan, naast teeltkunde, over bedrijfskunde, financiën en marketing, met als speerpunten duurzaamheid, energieneutraliteit en groene digitalisering.

Ah, de hippe onderwerpen…

Hip? Het is pure noodzaak. Als je anno 2025 bijvoorbeeld circulair werken niet serieus neemt, ben je weg. De eisen vanuit de EU en de nationale politiek worden steeds meer verlegd naar de producent. Klanten vanuit het vakgebied en de retail worden steeds kritischer en rekenen bedrijven daar op af.

Circulair?

Circulair behelst verschillende zaken, zoals gewasbescherming. De chemische gewasbeschermingsmiddelen gaan er in razend tempo uit. De (bedekte) voedingstuinbouw, is al vrijwel chemievrij. En ook de sierteelt maakt grote stappen. Dit is een prestatie op zich, maar tuinders hebben ook last van de gevolgen van klimaatverandering. Nieuwe plagen, waar biologische gewasbescherming nog geen antwoord op heeft. Ook andere nieuwe technieken hebben nog hun uitdagingen. Neem CRISPR-Cas. Dat is een moderne biotechnologische techniek waarmee wetenschappers DNA heel precies kunnen aanpassen. In de VS en in China is dat toegestaan, maar in Europa wordt het gezien als genetische modificatie en is het nog niet toegestaan. Dit soort beperkingen helpen niet mee om de tuinbouw chemievrij te maken

Tuinbouw ligt onder vuur…

Vooral de sierteelt. Dat wordt te vaak als luxe gezien, terwijl dat in mijn ogen niet zo is. In coronatijd hebben we gezien hoe belangrijk groen, kleur en beleving in huis ineens werd. Ook is er een groot gebrek aan kennis over de tuinbouw in de politiek. Eenheid van beleid is belangrijk. Het gebeurt te vaak dat de overheid tijdens het spel de regels verandert, waardoor tuinders niet meer weten waar ze aan toe zijn en dus niet kunnen of durven investeren en innoveren. Juist van dat laatste moeten we het hebben. Niet alleen voor onze eigen belangen: als de teelt verschuift naar het buitenland, waar ze het vaak ‘slechter’ dan wij doen, dan schiet de planeet als geheel daar natuurlijk niks mee op.

Hoe zijn de ontwikkelingen rond energie?

Daar besteden we in de opleiding veel aandacht aan, bijvoorbeeld met het WHC themaplein Energie. Besparing blijft nummer één. De vraag blijft altijd, hoe? Maar ook hierin worden grote stappen gemaakt, bijvoorbeeld met aardwarmte, midden- en hoge temperatuuropslag, wind- en zonne-energie. Maar daarmee alleen red je het niet. De WKK blijft denk ik nog minstens een decennium actueel. Je verbrandt een op zich schone brandstof, en daaruit maak je elektriciteit, warmte en CO2. Veel efficiënter krijg je het niet. En WKK’s spelen een rol in het stabiliseren van het stroomnet. Ik denk dat je uiteindelijk naar 80% niet fossiele brandstoffen kan.

Wat is groene digitalisering?

In de kas van de toekomst draait het om data. Data-analyse en daaraan gekoppeld kennis van plantenfysiologie en natuurkunde. Neem bijvoorbeeld LED-belichting, dit is een heel andere samenstelling van licht ten opzichte van de vroegere SON-T lampen. Maar dat maakt het ook weer complex. Je kunt niet zeggen ‘dit is het ideale lichtrecept’, want dat verschilt per gewas, maar zelfs tussen rassen binnen één gewas. En zo geldt dat voor meer dingen. Er is heel veel mogelijk, maar de complexiteit neemt daardoor wel toe.

Dat vraagt nogal wat van de tuinder van de toekomst…

Je moet als ondernemer in ieder geval van alle aspecten van de materie genoeg weten om mee te kunnen praten, dus ja, dat vraagt wel iets. Maar de ervaring leert dat je die kennis door de tijd heen opbouwt. En sommige dingen veranderen niet; de tuinder van de toekomst moet nog steeds beschikken over innovatievermogen. Moet zijn markt kennen, maar bovenal: hij of zij moet ervoor zorgen dat de juiste man op de juist plaats komt. Daarom is HRM ook een belangrijk vak in ons curriculum.

Dat schept dus ook mogelijkheden…

De tuinbouwsector heeft verschillende imagoproblemen, Een paar bespraken we al. Veel van wat we doen is ook onbekend. Zelfs mensen die in Westland wonen komen tegenwoordig zelden in een kas. Maar dat je dus in de tuinbouw aan de slag kunt met allerlei verschillende kennisgebieden en vaardigheden. Je loopt in een kas niet de hele dag onkruid te trekken of achter een oogstwagen. De complexiteit, de digitalisering, robotisering, het vraagt om allerlei professionals. In ons opleidingsaanbod zit heel veel: marketing, veredeling/vermeerdering, plantfysiologie, ketenlogistiek, geïntegreerde gewasbescherming, financieel management, HRM… En ook van andere vakgebieden kunnen we mensen gebruiken, van computerprogrammeurs tot dronespecialisten. Het beroepsperspectief binnen de tuinbouwsector blijft onverminderd hoog.

Ook in Westland?

Er is nog steeds genoeg productie, toelevering en onderzoekscapaciteit in de regio, maar het neemt af. We moeten daarom goed nadenken over wat we willen en kunnen. Om innovatie hier te houden moet er ook een zekere productieomvang blijven, maar door verstedelijking staat dat onder druk. Daar moeten keuzes in gemaakt worden. Er zijn al veel goede tuinbouwlocaties verdwenen. En wat weg is krijg je nooit meer terug!

En jouw beroepsperspectief? 

Ik mag nog een paar jaar tot mijn pensioen. Praktisch onderwijs wordt niet altijd even hoog aangeschreven, maar als je het goed wil doen, is het de moeilijkste tak van sport. In dit vak kun je niet achterlopen, dus een belangrijk deel van mijn werk is op de hoogte blijven. Vakbladen lezen en met bedrijven sectorbreed in gesprek blijven. Ik heb door mijn loopbaan ontdekt dat je als ondernemer soms met iets teveel oogkleppen oploopt. Dankzij het onderwijs heb ik verder mogen en kunnen kijken. Mogen leren en mogen overdragen. Ik vind het heel leuk om bezig te zijn met onderwijsontwikkeling en te zien hoe onze studenten hun weg vinden in deze complexe, maar mooie sector!