Hoeveel steken ze inmiddels gemaakt heeft? Dat kan Liza Bol (87) nog niet eens bij benadering zeggen. Feit is dat ze al meer dan veertig jaar borduurt. En veel. En veelzijdig. Niet alleen tafelkleden, tassen of wandkleedjes, maar ook ‘jaarlappen’ en ‘Westlandlappen’ waarop zij gebeurtenissen van de familie én in het Westland vastlegt. “ Iedere lap is me dierbaar.” Liza is weduwe van Piet. Samen hebben ze drie kinderen, twee klein- en twee bonuskleinkinderen en vier achterkleinkinderen. Zij woont in Monster. 

Waar kom je vandaan? 

Ik ben geboren in Kwintsheul, als oudste van tien kinderen. Kwintsheul viel toen deels onder de gemeente Monster. Mijn vader moest nog naar Monster fietsen om mij aan te geven. Hij heeft zijn hele leven in de tuin gewerkt. Mijn moeder, een tuindersdochter, had met tien kinderen de handen vol thuis. En wat extra geld was ook welkom, dus na de lagere school, de Theresia van Avilaschool, ging ik daarom meteen aan het werk; tabaksbladeren rijgen bij tuinder Damen. 102 op een draad. Die werden dan in de kas gedroogd. Soms nam ik ook een broertje of zusje mee zodat mijn moeder het even wat rustiger had. 

Niet direct iets wat je wilde wellicht… 

Ik wilde wel graag iets met muziek. Maar de pianolessen van mevrouw Van Kleef in het dorp waren veel te duur. Ik mocht wel naar de mondorgelclub. Dat was maar een dubbeltje per week. En ik heb ook accordeon leren spelen. Een tweedehandsje uit de stad. Toch heb ik werken in de tuin ook altijd leuk gevonden en in de loop van de tijd heb ik ook nog allerlei andere dingen gedaan: als kindermeisje in Wassenaar en in de gezinszorg. Toen ik met Piet trouwde moest ik stoppen met werken, zo was dat toen. Maar ik hield nog een ‘adresje’ aan op de Kleine Achterweg en ik bleef ook druiven krenten. Toen de kinderen groter werden ging ik ook weer meer doen; in de tuin, in de huishouding… Tot mijn zeventigste. Ik deed ‘t graag en je hebt nog eens een extraatje. 

Had je dan nog wel tijd om te borduren? 

Ja hoor. Je kunt altijd wel met je handen bezig zijn. Ik heb nooit zoveel om televisie gegeven en ik gebruik mijn dagen graag goed. Ik hou van lezen. Schilderen. Tekenen. Ik hou een dagboek bij. Ga elke ochtend een uur wandelen en twee keer per week naar het zwembad. En handwerken doe ik ook al vele jaren. Eerst naaien en breien, en daarna borduren. Dat begon als versiering van de kleren die ik voor de kinderen maakte, maar toen ik in 1994 een tentoonstelling van het borduurblad ‘Merkwaardig’ bezocht, ontdekte ik dat er heel wat meer mee kon. 

Zoals? 

Dat kan van alles zijn. Het hele leven geeft inspiratie! Ik heb de zwemdiploma’s van de kinderen geborduurd. Gedichten van de mijn dochter Sylvia, zoon Cees of van de kleinkinderen. Ik kwam een keer een oude brief van een tante aan mijn vader tegen toen ik geboren was. Het gedichtje dat ze schreef heb ik geborduurd. Ik heb verschillende ‘vlinderlappen’ gemaakt. Met allemaal vlinders die echt bestaan. De Elfstedentocht, een lap met vuurtorens. Als ik denk: hé, daar kan ik een lap van maken, dan doe ik dat. Een verjaardagskalender voor in het toilet, spreuken om aan de wand te hangen. Ik maak mandala’s, kerstlappen, tafelkleden, tassen… Het is echt teveel om op te noemen. Bijzonder vond ik het ook altijd om geboortelappen te maken voor de kleinkinderen, of ter gelegenheid van een huwelijksjubileum (van mijzelf of van anderen.) 

Je maakt ook ‘jaarlappen’. 

Zoals de naam zegt maak ik die in een jaar. Het hele jaar door borduur ik de gebeurtenissen in onze familie en vriendenkring. Dat iemand op vakantie gaat naar Oostenrijk. Een ander een nieuwe auto heeft gekocht… Gekke of leuke gebeurtenissen. Pas geleden zag ik voor het eerst een vleermuis. Hij viel zomaar uit mijn markies. Dat heb ik ook geborduurd. En ook gebeurtenissen als de dood van mijn man krijgen een plekje. Daarnaast staat op iedere jaarlap ook altijd het alfabet. Daar begin ik meestal mee. De cijfers van één tot tien. Ook een beetje traditie. En op iedere lap staat altijd wel een spreuk, iets dat me aanspreekt. Ook grote gebeurtenissen in de wereld heb ik soms geborduurd. Zoals de aanslag op de Twin Towers. 

Vreugde en verdriet… 

Maar vooral vreugde. Ik laat verdriet toch vaak achterwege. Het moet niet te somber worden. Ik ben een blij mens. 

Je legt niet alleen familiegebeurtenissen vast… 

Ik heb in totaal tien lappen gemaakt met gebeurtenissen uit het Westland. Gewoon, omdat hier veel gebeurt. Weet je dat ik het intro van Op de Pijp ook geborduurd heb? Op de lap uit 2012. Het sprak me toen aan blijkbaar. Maar ook dat er een walvis aanspoelde op ‘s-Gravenzande. Nieuwtjes over Westlandse bedrijven en organisaties. A Local Swim voor ALS, het Oldtimer Festival… Kleine dingen. Grote dingen

Je moet die plaatjes allemaal maar kunnen maken… 

Soms gebruik ik een voorbeeld, maar vaak maak ik ze zelf. Het is om te beginnen veel leuker om iets te maken wat nog niet bestaat. Maar van sommige dingen vind je niet zomaar een patroon: het oude gemeentehuis van Naaldwijk. Of een warenhuis.. Of de molen van ‘s-Gravenzande toen de wieken eraf waren gevallen… Dan ga ik zelf aan de slag. 

Het is heel fijn borduurwerk… 

Ik borduur vrijwel alles in kruissteek, maar inderdaad wel heel fijn. Ik gebruik het liefst een stof waarbij dat kan: Acht kruisjes op een centimeter. Al mijn hele leven werk ik met dezelfde borduurnaald. Die is helemaal naar mijn hand gaan staan. Soms ben ik ‘m wel eens even kwijt, maar gelukkig wordt ie ook altijd weer teruggevonden. 

Gaat het ook wel eens mis? 

Natuurlijk. Het is handwerk, dus er worden fouten gemaakt. Maar dan haal ik het gewoon weer uit. Dat de ik wel met een vergrootglas, om de stof niet te beschadigen. 

Maar wat doe je met al die lappen? 

Soms doe ik mee aan een tentoonstelling. Ik heb met mijn lappen ook wel eens een prijs gewonnen. Zoals met mijn werkstuk over 750 jaar ‘s-Gravenzande. Ik heb bij een tentoonstelling in Parijs een boek gewonnen, en ook wel eens 2000 gulden. Daar zijn we toen van naar Madeira gegaan. Maar verder blijft het allemaal voornamelijk hier. 

Je verkoopt niets? 

Nee. Dat wordt me wel eens gevraagd Maar eerlijk gezegd: ik geef het liever weg dan dat ik het verkoop. Wat het waard is, dat is toch niet te betalen. Iedere lap is me dierbaar. Pas de laatste tijd dringt het meer tot me door dat het misschien wel leuk en goed is om het te laten zien. In oktober hield ik een Open Huis voor leden van borduurvereniging Merkwaardig. Dat was leuk en mensen zeiden dat ze er veel inspiratie door hadden gekregen. Wat er in de toekomst mee moet gebeuren? Ik geloof niet dat ik de kinderen er erg blij mee maak. We zijn nu samen aan het kijken of we voor sommige werkstukken een mooi plekje kunnen vinden. Misschien dat dit artikel wel bijdraagt aan het vinden van een goed (t)huis! Geïnteresseerden mogen gerust contact opnemen.

Maar voorlopig komen er nog wel wat werkstukken bij…

Zeker. Ik blijf borduren tot mijn laatste dag!