De tijd staat nooit stil in expositie Pimp je Zaanse Klok in Museum Zaanse Tijd

Door Katina Gruijs & Dirk Karten

Tijd, vandaag de dag wellicht het grootste goed want het lijkt wel of er nooit genoeg tijd is… Tijd speelt ook een grote rol in een mediabedrijf als Rodi Media. Van komkommertijd tot ‘zaktijd’: het moment waarop de laatste krantenpagina naar de drukkerij moet. Inmiddels wordt het laatste Zaanse nieuws tot op de seconde online vastgelegd op onze website en sociale media. Dat was vroeger wel anders.

“Wist je dat vroeger mensen op het platteland niet eens een klok hadden? Daar was geen geld voor. Die kregen van tijd tot tijd bezoek van de ‘klokkenman”, vertelt Noor de Boer.

We krijgen tekst en uitleg van de 82-jaar jonge vrijwilligster. Zij geeft al bijna 40 jaar als gids uitleg over de collectie. Een gelukje, want Noor vertelt op luchtige wijze 1001-leuke feitjes over de unieke klokken- en uurwerkencollectie, de historische figuren zoals uitvinder van de slingerklok Christiaan Huygens en zeer bijzondere voorwerpen waarmee ooit de tijd werd vastgesteld. Voor degene die dat nog hebben meegemaakt: zelfs het naar ‘de tijd bellen’ (telefoonnummer 002) is in de collectie opgenomen.

“Klokken waren voor welgestelde rijke mensen, vooral uit Amsterdam waar veel klokkenmakers werkten. Ze pochten daar ook mee als er gasten op bezoek kwamen. Kijk, bij deze staande klok zorgt de slinger ervoor dat onder de wijzerplaat de koopvaardijschepen de haven binnenlopen. Het schip met geld komt binnenvaren!”, licht Noor toe.

Vadertje Tijd

We vergeten de tijd en laten ons alsof we gewone bezoekers zijn meevoeren in de uitleg van Noor. Ook wij, als gewone Zaankanters, raken onder de indruk van de hoogtepunten van de zorgvuldig samengestelde collectie. Die is ondergebracht in een voormalig woonhuis met werkplaats uit Assendelft.

Terwijl we rondlopen kijkt Vadertje tijd vanaf een deurpost toe terwijl hij de tijd meet met zijn zandloper. Even verderop controleert Chronos, de Griekse oergod van de tijd en eeuwigheid, of alles op tijd verloopt… Dan: BAM! Een hamer slaat keihard op de bel boven ons hoofd, aangedreven door een eeuwenoud uurwerk dat uit een kerktoren blijkt te komen.

Bijzondere klokken

“Dit is een Egyptische waterklok, dat is een Chinese vuurklok. En dat moet, volgens de verhalen, een medische klok zijn, de ‘vroedvrouwenklok’. Daarmee werden vroeger de weeën geteld. Dit vestzakhorloge is echt apart. Het is bekleed met de huid van een rog. Hebben jullie nog even de tijd, want in mijn enthousiasme kan ik wel blijven vertellen?”, vraagt Noor. We houden de tijd in de gaten, beste gids. Zeker nu we bij het doel van ons bezoek zijn aangekomen: de plek waar Pimp je Zaanse Klok te zien is.

Dertien kunstenaars

Joke Smit licht de opzet van de tijdelijke expositie toe. “Bij ons 25-jarig jubileum is dit idee voor het eerst uitgeprobeerd op heel bescheiden schaal. Nu gaat het om een make-over van een jaren ‘70 Zaanse stijlklok. In samenwerking met het kunstenaarscollectief Tengel hebben dertien Zaanse kunstenaars hun visie op tijd gegeven door de klokken te pimpen.”

5000 Zaanse klokken

De Zaanse klok was destijds razend populair. Zo gaf Albert Heijn in 1962 bij het 75-jarig bestaan van het bedrijf alle werknemers een Zaanse klok. 5000 Stuks gingen de huiskamers van de middenklasse in. “Nu willen de mensen ze niet meer aan hun muur hangen en zijn ze niet meer waard dan nostalgie. Ze zijn nog wel populair bij toeristen uit voornamelijk India en Pakistan. Wij krijgen de klokken ook aangeboden voor onze collectie. Een aantal van die exemplaren hebben we aan de kunstenaars beschikbaar gesteld om ze te pimpen voor onze jubileumexpositie.”

Ode aan Zaanse tijd

‘Het Zaans hart smakt, en oliet en cacao’t op eeuwen schone vlijt. Het Zaans hart huist in staal en hout. De schoonheid uit de tijd…’ aldus een deel uit Ode aan de Zaanse tijd die Sylvi Lane voor Pimp je Zaanse Klok maakte.

De dertien kunstenaars laten in de ‘pimp-expositie’ hun vrolijke, creatieve en vaak puur Zaanse talenten spreken.

De Zaanse klokken vormen de basis voor kunstuitingen in glas, krantenknipsels, beschilderingen, het aanbrengen van natuurlijke elementen tot een levensgroot onderstel van menselijke benen (‘de tijd staat nooit stil’).

Het contrast met de eeuwenoude klokken in de rest van het museum is groot en daagt de bezoeker uit even de tijd te nemen alle creativiteit goed te bekijken. Conservator Gea Zwart heeft de tentoonstelling ingericht in de vorm van een klok.

De hoogste tijd…

Oeps! Dan komen we tot de conclusie dat we helemaal de tijd zijn vergeten. Op zich niet zo erg maar wel als het gaat om… de parkeertijd! We nemen snel afscheid, want er is een tijd van komen en gaan. En onze tijd van gaan is gekomen.

Wat niet wegneemt dat we nog even de tijd nemen voor dit advies aan streekgenoten: ga eens in je eigen regio naar een museum zoals op onze eigen Zaanse Schans. Tip: de Museumjaarkaart is ook in het Museum Zaanse Tijd geldig.

Kijk voor openingstijden en tarieven op https://zaansetijd.nl.