Ontdek gratis de verborgen Zaanse verhalen op jouw manier
ZAANSTREEK – En toen… was de vakantietrip voorbij en ben je terug in de Zaanstreek. Gelukkig is er nog tijd over voordat ‘de baas’ je aandacht vraagt. Tegelijk komt de bodem van het vakantiebudget aardig in zicht. Toch wil je nog wat leuke dingen beleven waar je weinig geld aan kwijt bent. Dan is de nieuwe Zaans.nl wandel/fietsroute een leuk idee om te beleven.
Door Dirk Karten en Katina Gruijs
Ontdek de verborgen Zaanse verhalen op jouw manier, inclusief een audiotour, via een GPS gestuurde wandeling. Vind de Zaanse pareltjes waar je misschien dagelijks argeloos aan voorbij loopt. En hoor wat bekende Zaankanters als acteur, presentator en choreograaf Juvat Westendorp ‘live’ erover vertellen. Wij liepen een deel van deze nieuwe Zaanse pareltjesroute. Loop je mee?
Voordat je je wandelschoenen aantrekt is het slim eerst https://zaans.loookhere.com/home te openen en een leuk stukje van de route uit te kiezen. Want je kunt zelf een start/stop locatie bepalen. De locatiebepaling volgt vanzelf via GPS waar je op dat moment staat. Zoek vervolgens de roze ronddraaiende bolletjes met een ster erin.
Klik op het bolletje en een pop-up verschijnt met een korte geschreven én gesproken tekst. Wel uiteraard even je geluid aanzetten op je gsm. Wij kiezen voor een authentiek stukje Zaanstreek en beginnen bij de Domineestuin in Zaandijk.
Kies het Hazepad
Langs deze smalle paden woonden vroeger de arbeiders van Zaandijk. Molenaars, timmerlieden, bootwerkers. Gewone, hardwerkende mensen in kleine huisjes met een groot gemeenschapsgevoel. In de jaren zeventig dreigde sloop en verval. Maar bewoners en vrijwilligers kwamen in actie.
Veel huisjes werden herbouwd in de oude Zaanse stijl — met de typische houten gevels. Wat je nu ziet is geen reconstructie voor toeristen. Dit is gewoon een buurt die zichzelf redde. En dat doen ze nu nog getuige het onderhoud dat we zagen toen we het Hazepad namen. De geur van verse verf hangt in de smalle straatjes met perfect onderhouden houten huizen. Tip: kijk ook eens naar de ‘brievenbus’ die verdacht veel lijkt op een jaren zestig broodtrommel…
Hammerbean op grote hoogte
Op steenworp afstand vinden we dankzij deze route nog een pareltje: de voormalige Zaandijkerkerk. Lang voor dit gebouw er stond, moesten de inwoners van Zaandijk iedere zondag door natte veenweiden ploeteren naar Westzaan om te kerken. Tot ze zelf begonnen te preken in een preekhuis in de Domineestuin. In 1642 kwam er een echte stenen kerk die in 1878 afbrandde.
Een schilderij bij de entree brengt de vuurzee in beeld. De kerk werd in 1879 herbouwd maar toen de kerk leegliep dreigde sloop. In 2013 werd de kerk gered en gerestaureerd. Het kerkgebouw is nu voor begeleid wonen en niet voor publiek open. De toren wel en is elke werkdag gratis open. Trippel over de treden via een moderne trap naar boven voor een schitterend uitzicht over Zaandijk tot aan de Zaanse Schans aan toe. Wil je weten wat een Hammerbean is? Geef dan je ogen de kost bij het beklimmen…
Houten huis zonder spijkers
We lopen verder naar het oudste houten huis van Zaandijk. Dan valt toch wat op. Op de schitterend gerestaureerde gevel staat anno 1626. Terwijl de tekst in de audiotour spreekt van 1646. Wat is juist? Bij het tweebeukige houten pand staat een kastje met verklaring die spreekt van bouwjaar 1626. Vooral bakkers hebben er gewerkt. Zoals voor wel ‘132 guldens per jaar’ door Jan de Ruyge in 1736. Er zijn geen spijkers gebruikt maar een slimme constructie van houten balken die elkaar vasthouden. Samen met de sluis en de huizen eromheen markeert dit pand het begin van het oude Zaandorp.
‘Je kunt bellen als je aan de overkant staat. Dan varen we naar je toe”, zegt schipper Piet van het voetveer. Voor 1.50 euro (opbrengst gaat naar goede doelen) kun je je over laten zetten naar de Schans door hem en schippersvrouw Corrie. Voor Zaankanters heeft het duo altijd tijd voor een gezellig Zaans praatje. Voor de toeristen is er een boekje met uitleg in dertien talen op meest gestelde vragen. Of via een slimme QR-code.
Sinds 2007 vaart het veer – op initiatief van de buurtbewoners- heen en weer. Per keer kunnen er maar twaalf mensen mee, maar toch steken jaarlijks tienduizenden mensen hier over. “Tegen toeristen zeggen we dat het praktisch net zo lang duurt voordat ze aan deze kant van de Zaan teruglopen als over de Schans. Alleen zien ze aan de kant van de Lagedijk ook de nodige prachtige Zaanse huizen”, vult het schippersduo aan.
Offeren aan Bacchus
Daar zijn we zeker mee eens. Want even verderop komt nog een Zaans pareltje in zicht: de beeldentuin bij het Weefhuis. Het houten pand werd rond 1650 gebouwd, waarschijnlijk als pakhuis of werkplaats voor de papierindustrie die langs de Zaan bloeide. De tuin was ooit een ‘overtuin’. Een moestuin aan de overkant van de weg. In 1804 veranderde dat. De moestuin werd siertuin met vijf grote beelden: Bacchus — god van de wijn — en de vier momenten van de dag: Ochtend, Middag, Avond en Nacht.
Raadhuis
Vandaag de dag een beetje verscholen door de dichte boomkruinen staat aan de overkant het voormalige Raadhuis van Zaandijk. De twee voordeuren, links en rechts waren geen vergissing maar een teken van rijkdom. Hoe meer deuren, hoe groter de status. In 1752 liet de rijke oliefabrikant Cornelis Florisz de Lange het bouwen als koopmanshuis. Daarna kwam het in handen van de familie Honig, één van de bekendste ondernemersfamilies van de Zaanstreek.
Mercuriusstaf
Jammer genoeg was het Honig Breethuis even verderop op de Lagedijk dicht toen wij er liepen. Voordat je het museum binnen stapt als het open is, kijk eerst eens omhoog naar het raam boven de deur. Daar zie je de Mercuriusstaf, het symbool van handel en nijverheid. Een duidelijke boodschap van de man die dit huis in 1710 liet bouwen: witpapierfabrikant Cornelis Jacobsz. Honig. Zijn papier werd wereldwijd verscheept — en er gaan verhalen dat het zelfs werd gebruikt voor de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring.
We willen wel verder lopen, maar het is tijd de innerlijke mens te versterken. Dat kan prima bij de horeca rond het kruispunt Guisweg. Tegelijk kun je wel door blijven lopen op deze schitterende Zaanse parels route die tot in Zaandam doorgaat. Maar dit artikel moet ook nog geschreven en de foto’s uitgezocht. En wat misschien nog wel het mooiste is: je kunt zelf gewoon gratis verder lopen en op je eigen manier genieten van de mooiste verborgen Zaanse verhalen! Zie: https://zaans.loookhere.com/home.
Goed om te weten
De audiotour is opgezet met Loook, een bedrijf dat gespecialiseerd is in via digitale verhalen het karakter van een stad op toegankelijke manier zichtbaar te maken. Marketing Zaanstreek heeft daarbij de meest bijzondere plekken in de Zaanstreek uitgekozen en daar korte toegankelijke stukjes over geschreven.
Je hoeft dus niet met een boekje over straat om meer te weten te komen over alle bijzondere gebouwen en andere bezienswaardigheden. Doelstelling is dat de tour steeds weer wordt vergroot. Als mensen leuke feitjes over bijzondere historische gebouwen weten, zijn die welkom bij het team van www.zaans.nl.
Meer nieuws uit Zaanstad?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie