Het thema van Open Monumentendag 2026 is ‘Veerkrachtig erfgoed in tijden van onzekerheid’. Een thema dat goed past bij de Zaanstreek. Veel Zaanse monumenten hebben eeuwen van verandering doorstaan, kregen nieuwe functies of werden dankzij de inzet van eigenaren, vrijwilligers en organisaties behouden voor volgende generaties.

Tijdens het weekend kunnen bezoekers zelf ontdekken hoe veelzijdig dat erfgoed is. Van historische woonhuizen en industrieel erfgoed tot kerken, musea en andere bijzondere gebouwen. Op veel plekken worden rondleidingen en activiteiten georganiseerd en vertellen eigenaren en vrijwilligers meer over de geschiedenis van hun monument.

Wederom nieuwe monumenten

Ook zijn er dit jaar nieuwe deelnemers aan Open Monumentendag. Zo opent Huize Inverdan aan de Noorderhoofdstraat in Krommenie voor het eerst zijn deuren. Het rijksmonument uit circa 1750 werd na een grote brand in 2025 vrijwel volledig opnieuw opgebouwd. Bijzonder is dat daarbij historische onderdelen, waaronder de smuiger met Bijbelse afbeeldingen, behouden zijn gebleven.

Ook het gemeentelijk monument aan Lagedijk 86 in Zaandijk is dit jaar te bezoeken. Het karakteristieke pand uit 1740 is herkenbaar aan de vergulde bijenkorf op de gevel, een verwijzing naar de familie Honig. Binnen zijn nog authentieke details te bewonderen en kunnen bezoekers kennismaken met het atelier van Maker-ing. Bezoekers kunnen hier bovendien zelf een Zaans geveltje van steengoedklei decoreren.

Daarnaast doen verspreid over Zaanstad uiteenlopende locaties mee, waaronder het Hembrug Museum, het Blauwe Hof in Wormerveer, het Cultuurplein in Assendelft, De DropKamer in Zaandijk en kun je deelnemen aan rondleidingen georganiseerd door Stichting Babel.

Kinderroute: Speuren door de Westzijde

Ook voor gezinnen met kinderen is er dit jaar iets bijzonders te doen. Tijdens de kinderroute ‘Speuren door de Westzijde’ gaan kinderen op ontdekkingstocht langs monumenten aan de Westzijde in Zaandam.

Onderweg zoeken ze naar verborgen details in gevels, voeren ze opdrachten uit en ontdekken ze spelenderwijs meer over de geschiedenis van de straat en haar gebouwen.

De route kan op zaterdag 12 en zondag 13 september tussen 10.00 en 17.00 uur worden gelopen.

Feestelijke aftrap in 400-jarige De Waakzaamheid

De jubileumeditie begint al op vrijdag 11 september met de officiële opening in De Waakzaamheid in Koog aan de Zaan. Een passende plek voor het thema van dit jaar: het monumentale gebouw bestaat in 2026 maar liefst 400 jaar en heeft zich in vier eeuwen steeds opnieuw aangepast aan veranderende tijden en functies.

Tegenwoordig is Kathmandu Kitchen in het monument gevestigd. Eigenaar Nishan Sapkota neemt de aanwezigen tijdens de opening mee in de geschiedenis van De Waakzaamheid en het bijzondere jubileum.

Journalist en schrijfster Rosa Koelemeijer vertelt tijdens het programma over haar boek Zaanse trots – Binnenkijken bij Zaanse monumentale woonhuizen. Aan de hand van de huizen en bewoners die zij ontmoette, gaat zij in op de verhalen achter Zaanse monumenten en op thema’s als behoud, verandering en de toekomst van monumentaal erfgoed.

De opening brengt monumenthouders, erfgoedprofessionals, restauratiebedrijven, vrijwilligers en andere betrokkenen bij het Zaanse erfgoed samen. Na het programma wordt gezamenlijk het glas geheven op de 40e editie. De opening is op uitnodiging vanwege beperkt aantal zitplaatsen. Journalisten zijn welkom. Aanmelden kan hier: Aanmeldformulier – Opening Open Monumentendag 2026 in De Waakzaamheid

Gratis op ontdekkingstocht

Op zaterdag 12 en zondag 13 september staat vervolgens de hele Zaanstreek in het teken van Open Monumentendag. De deelnemende monumenten zijn gratis te bezoeken. Openingstijden verschillen per locatie.

Met de 40e editie wordt niet alleen gevierd wat in de afgelopen decennia is bereikt, maar wordt vooral zichtbaar hoe levend het Zaanse erfgoed nog altijd is. Gebouwen veranderen, krijgen nieuwe bewoners en functies en worden aangepast aan de eisen van deze tijd – terwijl hun verhalen behouden blijven.

Volledig programma van open monumentendag: www.zaans.nl/openmonumentendag