Waarom lagen boekjes uit 1566 verstopt in de Boskoopse kerktoren?
BOSKOOP - Het is een onopvallend berichtje in het Boskoopsch Advertentieblad van 11 april 1896 onder het kopje Plaatselijke berichten. ‘Vrijdagmorgen jl. vonden de werklieden die den toren sloopten, eenige geschriften in perkamenten band, dagteekenende van 1554 en 1566, ingemetseld in een muur van den toren.’
Door Redactie Ons Erfgoed
De werklieden waren bezig om de Boskoopse toren van de Hervormde kerk af te breken. De toren was een jaar eerder zwaar beschadigd geraakt bij de brand die een deel van de dorpskern verwoestte. In een geheime ruimte op twaalf meter hoogte vonden zij in een tussenruimte van de één meter dikke muur vijf eeuwenoude boekjes zonder omhulsel. Het bleken vijf bijzondere boekjes met religieuze inhoud te zijn, zo leerde onderzoek. Waarschijnlijk waren ze daar verborgen in de periode 1566-1570. De boekjes waren vanwege de inhoud toen, 3,5 eeuw geleden, verboden.
Huidige plek
De Vijf van Boskoop liggen vandaag de dag veilig opgeborgen in de Koninklijke Bibliotheek (KB), de nationale bibliotheek in Den Haag. Beschadigd, beduimeld, intensief gebruikt, maar nog altijd fascinerend. Wie heeft de boekjes destijds ingemetseld? En waarom? Op die eerste vraag komt waarschijnlijk nooit een antwoord, maar wel op de vraag waarom dat is gebeurd, aldus Esther van Gelder, conservator Oude Drukken van de KB. “Ze zijn verborgen in die muur, omdat het verboden boekjes waren. Het zijn allemaal werken met een religieuze inhoud uit de zestiende eeuw. Dat was de tijd van de Reformatie. De boekjes zijn uniek”, vertelt Van Gelder. “Er zijn maar weinig exemplaren bekend. Van twee van de boekjes is zelfs geen ander exemplaar bekend. Het is dus heel bijzonder dat ze die eeuwen hebben overleefd, veilig in die toren.”
‘Dat was ook het jaar van de Beeldenstorm’
In de zestiende eeuw schudde het westerse christendom op z’n grondvesten door de protestantse reformatie. Dat was een breuk tussen de gereformeerden en de rooms-katholieken. Deze breuk zorgde niet alleen voor veel woordenstrijd, maar was ook de oorzaak van een serie oorlogen die meer dan een eeuw zouden duren. In 1566 leidde de scheuring in de kerk tot de zogenaamde Beeldenstorm. Daarbij werden katholieke kerken bestormd, beelden vernield en weggehaald. Ook de dorpskerk in Boskoop, toen nog katholiek, werd slachtoffer van de Beeldenstorm. In reactie op de Beeldenstorm werden door de Spaanse machthebbers stevige maatregelen getroffen. Boeken met een bepaalde religieuze inhoud, werden als schadelijk gezien voor het katholicisme en werden op lijsten met verboden boeken geplaatst. De vijf Boskoopse boekjes met een reformatorische geloofsbelijdenis en liederen behoorden daar zeker toe.
Insect ingemetseld
Twee van de vijf werken zijn liedboekjes. Het zingen van psalmen was natuurlijk erg belangrijk in de dienst. Er is er eentje uit 1554. Die is ook echt heel erg aangetast. Waarschijnlijk is er destijds per ongeluk een insect ingemetseld. Dat heeft de helft van dit boekje weggevreten. Het is nu heel erg mooi gerestaureerd door onze restauratoren, stelt conservator Van Gelder.
Ter dood veroordeeld
De in Boskoop gevonden boekjes zijn in 1566 gedrukt. “Dat was ook het jaar van de Beeldenstorm. Kort daarop stuurde koning Filips II van Spanje de Hertog van Alva naar Nederland om orde op zaken te stellen. Die moest mensen gaan aanpakken die al die ketterse ideeën verspreidden. Alva stelde onder andere de Raad van Beroerte in. Dat was een speciale rechtbank die tot doel had iedereen te berechten die had deelgenomen aan de gebeurtenissen in 1566 en 1567, dus aan de Beeldenstorm.”
Zoektocht
Hoe het met de Boskoopse bezitter van de boekjes is afgelopen, dat vermeldt de geschiedenis niet. Van de drukker van twee van de boekjes is dat wel bekend. Van Gelder zegt hierover: “Twee van deze boekjes hebben ze weten te herleiden naar Hermannus Schinckel, een schoolmeester uit Delft. Bij zijn verhoor gaf hij toe dat hij de boekjes had gedrukt en eigenlijk durfden ze niet anders dan hem ter dood te veroordelen. Dat is vervolgens ook gebeurd.”
De tijden zijn al weer lang veranderd. De boekjes uit de tijd van de Beeldenstorm bestaan nog wel als overblijfsel van een tijd waarin rigoureus met andersdenkenden en mensen met een ander geloof werd omgegaan. Het raadsel van het inmetselen is niet opgehelderd, wel het idee achter het inmetselen van die gevaarlijke boekjes.
Meer informatie: www.hvboskoop.nl.
Erfgoed uit alle hoeken van de gemeente Alphen gebundeld in bijzondere reeks
Meer nieuws uit Alphen aan den Rijn?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie