Tussen Osdorp en Plantagebuurt: verzetsvrouw Lau Mazirel kreeg een brug en een straat

De brug in de Plantagebuurt is logisch; die ligt vlak bij de vroegere crèche aan de Plantage Middenlaan. In de Tweede Wereldoorlog redde Lau Mazirel samen met andere dappere mensen vele Joodse kinderen uit deze crèche tegenover de Hollandsche Schouwburg, waar hun ouders werden weggevoerd naar Westerbork en nog erger. Ook was ze betrokken bij de aanslag op het Bevolkingsregister op 27 maart 1943. Voor de oorlog had ze de overheid al eens gewaarschuwd om etnische achtergrond en religie niet te registreren. De gegevens bleken tijdens de oorlog uiteindelijk een belangrijke bron voor de nazi’s te zijn.

Rond het monument

Na de oorlog streed Lau Mazirel (lees meer over haar op www.withpride.ihlia.nl/story/lau-mazirel) nog altijd tegen onrecht. In 1971 wees ze bij de volkstelling, die elke tien jaar werd gehouden, weer op de gevaren van registratie van persoonsgegevens. Op 20 februari dat jaar was er een demonstratie op de Dam. Twintig demonstranten deden een stille omgang rond het Nationaal Monument. Na afloop werden symbolisch telformulieren verbrand.

De P1400

De veertiende Algemene Volkstelling van 1971 kwam in een tijd waarin het onderwerp privacy, en vooral het gebrek daaraan, flink bediscussieerd werd. En er was iets nieuws: de formulieren waarop elke inwoner keurig naam, adres, beroep, geloof en handicap had ingevuld, zouden voor de eerste keer in een computer worden opgeslagen. In de P1400 van Philips. Google dit apparaat eens voor de lol.

Hitlersnorretje

De telling moest zo adequaat, legde de directeur van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) uit, zodat de zorg, ruimtelijke ordening en het onderwijs in Nederland goed konden worden ingedeeld. Maar de Tweede Wereldoorlog was nog maar een kwart eeuw geleden en het Comité Waakzaamheid Volkstelling - opgericht naar aanleiding van de aanstaande telling - associeerde het met de registratiepraktijken van de oorlog. Lau Mazirel schreef in een folder over ‘het administratief uitsorteren van mensen’. In Vrij Nederland schreef Martin van Amerongen een artikel met de titel ‘Alle neuzen worden geteld’. Volgens de CBS-directeur was het allemaal overdreven, maar ondertussen gingen de protesten van serieus (paneldiscussies) en grimmig (een cartoon met een minister van Binnenlandse Zaken met Hitlersnorretje) naar ludiek, zoals de telformulierenverbranding op de Dam.

Privacywetten

Tien jaar later, in 1981, weigerde meer dan 25 procent van de bevolking mee te doen met de volkstelling. Maar dat gaf niks. De computer en later internet maakten tellingen huis aan huis overbodig. De onrust van begin jaren zeventig was niet voor niks. De discussie was op gang gekomen en leidde tot privacywetten. Dat stelt gerust. Terwijl we inmiddels al onze gegevens graag voor korting en leuke kattenplaatjes online weggeven.

Meer over de geschiedenis van de stad lees je in de boeken van www.mokumsemikmak.nl.