Waarom Van der Pek en Bloemenbuurt geen Volewijck zijn – en wat wel
NOORD - Wist je dat de Van der Pek- en de Bloemenbuurt volgens de gemeente de wijk Volewijck vormen? Gek eigenlijk, want ze liggen helemaal niet op de Volewijck.
Door Frits Prior
Misschien komt die vergissing doordat de Volewijckers vroeger op het Mosveld voetbalden. Maar een beetje ambtenaar of politicus zou moeten weten: de échte Volewijck ligt grotendeels aan de andere kant van het Noordhollandsch Kanaal.
Wat valt er dan wél onder de oude Volewijck? Denk aan de Vogelbuurt, het Vliegenbos, het IJplein en aan weerszijden van het kanaal, het Noorderpark. Ook de Buiksloterweg en de groenstrook langs die weg horen erbij. Zelfs een stukje van Overhoeks tot iets voorbij EYE maakte er deel van uit. Daar lag vroeger het beruchte Galgenveld.
Even terug in de tijd
De Volewijck was ooit een nat stuk land in het IJ, voor de zeedijk bij Buiksloot. In 1393 kreeg de stad Amsterdam het bestuur over dat gebied van de Graaf van Holland. Handig, want zo kon de stad de Volewijck beschermen tegen afkalving, met een rij palen in het water. Boeren uit Buiksloot en Kadoelen gebruikten het als weiland en legden zelf dijkjes aan.
Vanaf 1620 kocht Amsterdam de grond op de Volewijck op om de Buikslotertrekvaart te kunnen graven. Dat kanaaltje was in 1661 klaar en maakte reizen tussen de stad en Buiksloot een stuk gemakkelijker. Voor die tijd moest men in open zeilbootjes over ruig water varen. Dankzij de trekvaart kon je nu met een veerschuit – getrokken door een paard – rustig naar Buiksloot dobberen. Daar stapte je over op de trekschuit naar Monnickendam, Edam of Purmerend.
Amsterdam beheerde die vaart én de Volewijck, maar het gebied bleef officieel eeuwenlang onderdeel van de gemeenten Buiksloot en Nieuwendam. Artikel gaat verder onder de afbeelding.
De Volewijck: ooit nat stuk land in het IJ, voor de zeedijk bij Buiksloot - hcan.nl
Waarom de Volewijck belangrijk was
In de 17e eeuw groeide Amsterdam uit tot wereldstad. Maar de ligging van de stad was lastig: grote zeilschepen konden de haven via de Zuiderzee moeilijk bereiken. Rond 1820 begon men daarom met de aanleg van het Noordhollandsch Kanaal, 80 kilometer lang, van Amsterdam naar Den Helder. Dat kanaal liep dwars door de Volewijck, en bij Buiksloot werd de Waterlandse Zeedijk doorbroken. Daar werden de waterkering en een draaibrug aangelegd. Aan het IJ sloot de Willem I-sluis het kanaal af.
Het Noordhollandsch Kanaal werd in 1824 in gebruik genomen. Bij de sluis verrezen de woningen van de sluiswachter en de arbeiders – die nu nog steeds bestaan. Langs de Buiksloterweg kwamen cafés, winkeltjes en enkele huizen. Je zou daarom kunnen zeggen dat de Volewijck het oudst bewoonde stukje Noord is onder de Waterlandse Zeedijk. De boerderijen van de Laanweg volgden in 1851, maar die lagen in de Buiksloterham.
De Tolhuistuin: uitgaan aan het IJ
In 1859 werd het nieuwe Tolhuis op de Volewijck gebouwd, met daarachter een fraaie tuin – compleet met muziektent en speeltoestellen. Als je een kaartje voor het Tolhuis kocht, mocht je gratis met de stoompont vanuit de stad naar de overkant. De Tolhuistuin werd een geliefde plek voor Amsterdammers om uit te gaan – en de mooiste. Tot de aanleg van het Centraal Station (1881-89) had je vanaf hier vrij uitzicht op het Damrak en het panorama van de stad. De hoge overkapping van het station nam dat zicht uiteindelijk volledig weg. Artikel gaat verder onder de afbeelding.
In 1859 werd het nieuwe Tolhuis op de Volewijck gebouwd - hcan.nl
Amsterdam-Noord groeit
In 1876 was een kortere weg naar zee klaar: het Noordzeekanaal. Daarvan was alleen het stuk door de duinen echt gegraven. De rest van de vaarweg in het IJ bleef open door inpoldering van de rest van dat brede water. In 1876 werd de Volewijck officieel deel van Amsterdam. In datzelfde jaar werden, naast de al in 1851 drooggelegde Buiksloterham, ook de Noorder IJpolder en de Nieuwendammerham toegevoegd aan het grondgebied van de stad. In die twee nieuwe polders kwamen eerst alleen scheepswerven en fabrieken; de Buiksloterham bleef landbouwgebied.
Rond het Spreeuwenpark en aan de kop van de Meeuwenlaan verschenen op de Volewijck rond 1911 de eerste woningen. Daar is nu nog sprake van hoogbouw. Na de Eerste Wereldoorlog werd er verder gebouwd in de Volewijck en de Buiksloterham, toen vooral laagbouw zoals ook elders in Noord.
De Volewijck vandaag
Een prachtige wandel- of fietstroute gaat over de Volewijck langs de Buiksloterweg, van het Tolhuis naar Buiksloot. Groen vind je in de Tolhuistuin, in het parkgebied achter de Laanweg, in het Noorderpark en in het Vliegenbos. Ook de woningbouw van de Vogelbuurt aan de oostzijde van het kanaal is zeker een bezoek waard. Vier 750 jaar Amsterdam met een rondje Volewijck! Artikel gaat verder onder de afbeelding.
Groen vind je in de Tolhuistuin, het Noorderpark en Vliegenbos - hcan.nl
Magazine Amsterdam 750
Benieuwd naar de rijke geschiedenis en de bruisende verhalen van de stad? Ontdek het speciale magazine Amsterdam 750 jaar van Rodi voor meer unieke verhalen, historische feiten en prachtige beelden die het verleden en heden van Amsterdam tot leven brengen. Het magazine is te verkrijgen via afhaalpunten of online te lezen.
Meer nieuws uit Amsterdam-Noord?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie