Eind 1500 / begin1600 werd in Nieuwendam al een kerkje gebouwd

Tijdens het monumenten weekend zal de Nieuwendammerkerk (Brede Kerkepad 8-6) zaterdag 14 september van 11.00 tot 16.00 uur open zijn. Wim Gortzak is als lid van het Het kernteam Nieuwendammerkerk graag bereid de lezers te informeren over het gebouw met haar rijke geschiedenis. 

“De huidige kerk is een waterstaatskerk, gebouwd in1849 en vervangt een kerk uit 1644 die wegens bouwvalligheid werd gesloopt”zo steekt Gortzak van wal. “De kerk heeft een bijzondere kapconstructie van het type “Hammerbeam”. Deze is in Engeland ontwikkeld. Hierbij zijn er geen extra steunpilaren in de kerk nodig maar rust de kap op de buitenmuren die door deze constructie niet naar buiten worden geduwd. Deze constructie werd iets eerder ook toegepast bij de bouw van het paleis aan de Kneuterdijk in Den Haag.”

Watersnood van1916

Een deel van de inventaris uit de oude kerk zoals de preekstoel, de luidklok en de tijdsklok is meegenomen naar de nieuwe kerk. Ook een oude geldkist en een kerkmeesterskist uit 1655 (net terug van het restauratieatelier) zijn overgebracht. Kerkmeesters waren notabelen vanuit de plaatselijke gemeente die o.a. de financiële gang van zaken bewaakten en controleerden. “In de kerk is een steen ingemetseld waarop staat aangegeven hoe hoog het water in de kerk stond bij de watersnood van1916. In 1969/1970 is het interieur van de kerk onderhanden genomen waarbij de banken door stoelen werden vervangen. In 1993 werden er uitgebreide werkzaamheden aan het fundament verricht.” 

Het orgel uit de oude kerk werd niet meegenomen maar in 1849 werd ook een nieuw orgel geplaatst. “Dit orgel is uniek. Het is namelijk het enige kerkorgel dat Hoffmeyer heeft gebouwd. Het orgel is in 2009/2010 gerestaureerd waarbij het zoveel als mogelijk in de oorspronkelijke staat is teruggebracht. Het wordt wekelijks in de eredienst bespeeld en is dan te beluisteren.” 

Tegen de noordkant van de toren stond het cachot. Dit is in 1993 gesloopt. De toren is in 2022/2023 door de gemeente Amsterdam gerestaureerd. “Naast de kerk staat de houten kosterij. In het kerkelijk archief staat dat er in 1625 een eerste kerk is gesticht. Bouwkundige informatie over de kosterij laat zien dat dit houten gebouw wel eens die eerste kerk geweest kan zijn. “ 

Ontdekking

Tijdens een door de redactie van de site ”Langs de houten huizen van Amsterdam” gehouden literatuuronderzoek kwam naar voren dat eind 1500/begin 1600 een kerkje is gebouwd. Dit bleek de oorsprong van de huidige kosterij.  

“Vermoedelijk was er behoefte aan een ruimte waar men kon samenkomen, want het is bekend dat in 1625 dominee Adam Hartweg uit Zunderdorp voorging in Nieuwendam en in 1628 werd dominee Daniël Rolandus aangesteld als voorganger te Nieuwendam. In 1758 werd het verbouwd tot weeshuis van de diaconie. De kosten van het weeshuis werden betaald uit de liggelden uit de haven. Toen in 1809 het weeshuis werd verplaatst werd het verbouwd tot pastorie en aan de achterzijde uitgebreid met een kerkenraadskamer. In 2008/2009 vond er een renovatie plaat die voldeed aan de eisen van monumentenzorg. Sinds 1970 is het een rijksmonument.”

Alle overige informatie is te vinden op 

www.amsterdam.nl/toerisme-vrije-tijd/evenementen/open-monumentendag-amsterdam-2024/