‘Er valt van alles te zien, als je weet waar je moet kijken’

Natuur in de Kop van Noord-Holland

Onderweg vertelt hij enthousiast over alles wat er bloeit, vliegt en schuilt in dit gebied. ‘’Er is van alles te zien, als je weet waar je moet kijken. De tapuit bijvoorbeeld.’’ Hij wijst naar een open stuk duin waar de kleine vogel zit. ‘’Een prachtige broedvogel, tegenwoordig zeldzaam in Nederland. Hier in Den Helder zijn de omstandigheden nog gunstig; we hebben momenteel 42 broedparen. Dankzij kleurringetjes aan hun pootjes kunnen we ze volgen.’’ De tapuiten nestelen in oude konijnenholen. Die worden door boswachters afgeschermd met grofmazig gaas, zodat onder meer vossen en marters er niet bij kunnen, maar de vogels wel. ‘’En dat werkt. We zien inmiddels ook jonge tapuiten uit de Noordduinen in het Zwanenwater en bij Petten en Egmond opduiken. Ze vliegen uit en vinden nieuwe plekken. 

Zomerleven in de duinen

In juli en augustus is het relatief stil in de lucht. ‘’De meeste vogels hebben jongen en houden zich schuil’’, zegt Zutt. ‘’Maar wie goed kijkt, kan nog genoeg ontdekken.’’ Zoals de heivlinder die nu actief is. ‘’Als hij landt, klapt hij zijn vleugels dicht en valt bijna volledig weg tegen het zand. Heel mooi, maar lastig te zien.’’

Langs het pad bloeien wilgenroosjes in volle roze pracht. Wie goed oplet, ziet ook de blauwe zeedistel: een stekelig plantje met grijsgroene bladeren en paarse bloem, dat vaak bij strandopgangen en dicht bij zee staat. En tussen het groen hangen al de eerste bramen. ‘’Mensen mogen ze plukken, maar tot maximaal vijf meter van het pad’’, benadrukt Zutt. ‘’Ga je verder, dan verstoor je planten en dieren.’’ Een opvallende verschijning dit seizoen is de duinwespenorchis. ‘’Ik kende hem eerst niet’’, geeft Zutt toe. ‘’Totdat een paar floristen me erop wezen. En ja hoor, ook hier in de Noordduinen bloeit hij. Hij komt pas in juli tot bloei, terwijl de meeste orchideeën dan al uitgebloeid zijn.’’

Oprapen en opletten

Het zijn de kleine dingen die het gebied bijzonder maken en tegelijk de reden waarom voorzichtigheid belangrijk is. Onderweg raapt Zutt wat afval op: een servetje hier, een snoeppapiertje daar en zelfs een raambreker. ‘’Je verbaast je soms echt over wat mensen achterlaten in de natuur.’’ Zutt werkte 30 jaar als hovenier voordat hij boswachter werd. “Ik ben graag buiten en zie dan wat mensen de natuur soms aandoen: buiten de gebaande paden lopen, mountainbiken op verboden plekken, picknicken in beschermde gebieden of zelfs met een metaaldetector op zoek gaan naar voorwerpen en daarbij graven in kwetsbare bodem. Vaak met goede bedoelingen, maar het verstoort en beschadigt de natuur. Die kan zich daar niet tegen verdedigen. Vanuit dat besef ben ik dit werk gaan doen.”

Konijnen

Als boswachter ziet Zutt dagelijks hoe alles in de natuur met elkaar samenhangt. “Neem het konijn. Het lijkt een gewoon diertje, maar is ontzettend belangrijk voor het duin. Ze houden de vegetatie kort, waardoor het duin open blijft, en hun holen zijn perfecte schuilplekken voor andere dieren.” Toch gaat het al jarenlang niet goed met het konijn. Door ziektes als myxomatose en RHD is de populatie sterk teruggelopen. “Waar ze verdwijnen, groeit het duin dicht en verdwijnen ook andere soorten. Gelukkig doet het konijn het hier in de Noordduinen nog redelijk goed en dat zie je meteen terug in de natuur.”

Strijd tegen exoten

Natuurbeheer betekent soms ook ingrijpen. “We hebben de afgelopen jaren veel Japanse bottelroos verwijderd, een invasieve soort die de duinen overneemt.” Op de plekken waar die is weggehaald, keren inheemse planten terug, zoals het duinviooltje en buntgras. Daarmee komen ook vlinders, konijnen en vogels terug. Sommige locaties worden ingeplant met helmgras om overlast door stuiven tegen te gaan, andere worden juist open gelaten om de natuurlijke dynamiek te herstellen. “Stuifzand lijkt kaal, maar is essentieel voor het duin. Het brengt licht, mineralen en ruimte. Zonder dat verstikt het landschap.” Ook de beruchte reuzenberenklauw wordt aangepakt. “Die plant verspreidt zich razendsnel. Eén exemplaar kan honderden nieuwe vormen; daar moeten we dus echt bovenop zitten.”

Wat je zelf kunt doen

Wat kunnen bezoekers doen om te helpen? ‘’Blijf op de paden, houd je hond aan de lijn en neem je afval weer mee’’, somt Zutt op. “Het klinkt simpel, maar daar begint het echt mee.” We eindigen de wandeling op een hoog duin met uitzicht over Mariëndal, de zee en het uitgestrekte duinlandschap. ‘’Dit is ook wel een favoriete plek’’, zegt Zutt. ‘’Zo dicht bij de stad en toch voelt het alsof je ver weg bent. Stilte, ruimte, natuur… prachtig!’’ Zeker een bezoek waard!