Joost woonde jarenlang in haar hoofd: Jacqueline Bos schrijft roman over zwijgen en trauma

Dat de roman verschijnt in mei is deels bewust. “Mensen staan dan meer open voor dit onderwerp”, zegt Bos. “Maar het gesprek moet het hele jaar door gevoerd worden. Misschien blijft het in verhaalvorm beter hangen dan in een geschiedenisboek.”

Joost Kapteijn

In het boek volgt de lezer Joost Kapteijn, die probeert te begrijpen wat er binnen zijn familie nooit is uitgesproken. Langzaam wordt zichtbaar hoe het verleden doorwerkt in het heden en wat er gebeurt wanneer dat wat verzwegen bleef, naar boven komt.

In mijn hoofd

Het idee voor de roman ontstond niet vanuit een concreet plan, maar groeide geleidelijk. “Een paar jaar geleden is Joost in mijn hoofd gaan wonen”, legt Bos uit. “Hij werd een soort ‘imaginary friend’ en zijn leven kreeg steeds meer vorm.” Het verhaal ontwikkelde zich stap voor stap, zonder dat de schrijfster precies wist waar het naartoe ging. “Ik had zelf ook geen idee hoe zijn leven zou verlopen. Dat werd gaandeweg duidelijk. Zelfs het einde zag ik pas toen ik er bijna was.”

Tijd en geduld

Dat proces vroeg tijd en geduld, mede door haar fysieke beperkingen. “Door een aandoening kan ik maar een paar minuten achter elkaar typen. Daarnaast raakte het verhaal me soms zo dat ik echt even moest stoppen.” Bos omschrijft haar schrijfstijl als “toegankelijk, herkenbaar en confronterend”. Het schrijven zelf bracht haar ook nieuwe inzichten. “Ik moest leren dat niet alles à la minute hoeft. Door mijn beperkingen ging het proces langzamer, maar dat was ook leerzaam.”

‘Alles wat je meemaakt vormt je’

Een belangrijk thema in het boek is hoe gebeurtenissen uit het verleden generaties lang doorwerken. “Alles wat je meemaakt vormt je”, zegt Bos. “Maar als er gezwegen wordt, hoe herken je dan de impact van een trauma?” Volgens Bos is dat onderwerp nog altijd actueel. “Er wordt en werd te lang gezwegen”, zegt ze. “Indië-veteranen praatten vaak uit schaamte niet, maar ook omdat hen werd verteld dat ze hun ervaringen beter niet konden delen.”

Zichtbaar maken

Ze verwijst naar een interview met een veteraan dat haar raakte. Daarin werd benadrukt dat het delen van verhalen niet neerkomt op ‘oprakelen’, maar juist op zichtbaar maken. “Dat is precies wat ik ook wil laten zien.” Het zwijgen beperkt zich volgens haar niet tot oorlogservaringen. Ook andere vormen van pijn blijven vaak verborgen. “Denk aan huiselijk geweld, pesten of andere trauma’s. Iedereen moet zich vrij kunnen voelen om zich te uiten.”

Hoewel Bos zelf de dochter is van een Indië-veteraan, vormde zijn verleden niet zozeer de directe basis voor het boek. “Hij heeft weinig verteld over die tijd, vooral de mooie kanten. Maar dat heeft mij wel gevormd als mens: verdraagzaamheid en vertrouwen.” De weinige verhalen die hij wél deelde, hadden vaak in stilte plaats. “In het schemerdonker, alsof die woorden het daglicht niet mochten raken. Dat hoor ik vaker van familieleden van veteranen.”

Zorg als rode draad

De roman behandelt niet alleen oorlogstrauma’s, maar ook thema’s als jeugdzorg, ouderenzorg en mantelzorg. Volgens Bos kwamen die onderwerpen bijna vanzelf in het verhaal terecht. “Zorg is een allesomvattend begrip: zorg voor elkaar, voor jezelf, voor geliefden en zelfs voor vreemden.”

Loslaten

Met de publicatie in zicht overheerst vooral spanning. “Het voelt alsof ik weer een kind loslaat in de wereld”, zegt Bos eerlijk. “Gaan mensen van Joost houden en wat nemen ze mee uit het verhaal?” Een vervolg sluit ze niet uit. “Dit boek laat zien hoe Joost zijn jeugd en volwassen worden beleefde. In het vervolg wil ik laten zien hoe leden uit hetzelfde gezin gebeurtenissen en emoties verschillend ervaren. Als ‘Joost – de erfenis van het zwijgen’ aanslaat, ligt de volgende titel al klaar.”

Informatie

Haar nieuwe roman ‘Joost – de erfenis van het zwijgen’ verschijnt 15 mei en is nu te reserveren via: www.boekscout.nl/shop2/boek/9789465442617. Ga voor meer informatie over Jacqueline Bos naar haar website: www.JBmantelzorg.nl.