Hoe Volendam ooit een wereldberoemdheid ontving zonder het te beseffen
VOLENDAM - Tussen de klederdracht, de haven en de houten gevels verscheen ooit een vrouw die de wereld had veroverd als variétéartiest. Later, veel later, zou ze herontdekt worden als maatschappelijk icoon. Met musicals, films en niet te vergeten talloze boeken. Anno 1928 was Josephine Baker vooral nog een enorme bezienswaardigheid voor de Volendammers.
Door Wesley Dekker
Door de speaker klinkt Josephine Baker. ‘In my solitude‘ gaat over eenzaamheid, verloren liefde, oftewel voorbije dagen. Het leven van Freda Josephine McDonald was niet makkelijk. Geboren in de Amerikaanse staat Missouri van 1906. Haar leven is een verhaal van passie, verzet en strijd. Passie voor het artiestenvak. Verzet tegen discriminatie, strijd voor gelijke rechten. In het Waterlands Archief zijn verschillende bronnen te vinden over een klein deel van haar leven. Of beter gezegd: een dag uit haar leven. “Er zullen weinig grootheden zijn, die ons dorp niet aanschouwd hebben”, schrijft de krant op 1 september 1928. Na grootheden als zanger Chaliapin en automagnaat Henry Ford komt ook Josephine Baker naar het dorp. “Uit alle sloppen en stegen kwamen de Volendammers om haar te bewonderen. Evenals elders ontbrak het haar ook hier niet aan belangstelling.”
tekst gaat verder onder de video
Eigen voordeur
Ze waren én zijn wereldberoemd. Over hun bezoeken aan onze regio zijn veel onzekerheden te melden, maar zeker is dat het de wereldwijde geschiedenis iets dichterbij de eigen voordeur brengt. Hun bezoek is historisch te noemen, maar zorgde nooit voor bijvoorbeeld een straatnaambord. Vorig jaar schreven we al een stuk over het bezoek van Napoleon aan Broek in Waterland. Uit de verschillende bronnen kwam het beeld naar boven van bestuurders die kijken naar de risico’s van het bezoek. Net als vandaag dacht toen niet iedereen alleen maar positief over Napoleon. Er waren verschillende veiligheidsoverwegingen. Zo werd van tevoren niet gemeld waar de keizer zou komen. Ook werd de verkoop van sterke drank langs de route verboden.
Zwarte verleidster
Voor Josephine Baker werden geen grote voorbereidingen getroffen. Toch was haar komst naar Noord-Holland niet vanzelfsprekend. Waar ze komt wordt de bewonderde Amerikaanse gevierd, maar ook verguisd. Een journalist van het Algemeen Handelsblad schrijft: “Josephine keerde zich nu tot de kinderen en wilde hun de charleston leeren.” Even later: “Maar nu schoten van alle kanten moeders toe en trokken stilletjes hun kinderen weg, om ze voor die zwarte verleidster in veiligheid te brengen.” Het satirische blad Simplicissimus publiceert een spotprent waarop Josephine, gekleed in een bananenrokje, door een priester en een soldaat uit de stad wordt verdreven.
Tekst gaat verder onder de foto
Symbool
Waar ze in 1928 nog werd gezien als een ‘zwarte verleidster’, kijkt de wereld inmiddels heel anders naar Josephine Baker. Ze leeft voort als een symbool van verzet, gelijke rechten en artistieke vrijheid. Haar strijd tegen racisme en haar werk voor de Amerikaanse burgerrechtenbeweging inspireren nog steeds. Haar adoptie van twaalf kinderen met verschillende achtergronden blijft een statement over menselijkheid en verbondenheid. "Ik ben in koninklijke paleizen geweest en bij presidenten thuis. Maar ik kan in Amerika nog geen café binnenlopen om een kop koffie te bestellen. Dat maakt me woedend”, vertelde Baker bij een van de burgerrechtendemonstraties in Washington in 1963. “En als ik woedend ben, doe ik mijn mond open, dat weten jullie. Dan zal de hele wereld het horen."
‘Als ik woedend ben, doe ik mijn mond open‘
Panthéon
Na grootheden als Marie Curie, Jean-Jacques Rousseau en Voltaire, kreeg Josephine Baker een plaats in het Panthéon in Parijs. Als eerste vrouw van kleur, een primeur dus.
Tekst gaat verder onder het bericht
Volendam klederdracht
Wanneer Baker in 1928 op klompen en in Volendamse klederdracht poseert voor de camera, kan niemand vermoeden welke plaats zij later in de geschiedenis zal innemen. Voor de omstanders is ze een opvallende bezoeker uit Amerika. Voor latere generaties wordt ze een artiest, verzetsvrouw en burgerrechtenicoon. Programma’s doken in haar nalatenschap, er zijn musicals en niet te vergeten: er komt een grote internationale bioscoopfilm. Haar bezoek aan Volendam duurde slechts één dag, maar vormt nog altijd een bijzonder hoofdstuk in het verhaal van een vrouw die haar tijd ver vooruit was.
Beluister hieronder een deel van het muzikale oeuvre van Josephine Baker.
Meer nieuws uit Edam - Volendam?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie