Hoe een verdronken Etersheim nog altijd geheimen bewaart

Uit wo 23 apr 2025, 14:23

ETERSHEIM - Vanwege de droogte worden de laatste jaren geregeld verdronken dorpen zichtbaar in landen als Spanje en Griekenland. Maar ook in Nederland gebeurt het. Zo is bijvoorbeeld het middeleeuwse kasteel Elsloo zichtbaar bij een lage waterstand van de Maas. In onze regio hebben we ook plaatsen die de strijd tegen het water hebben verloren. Denk aan Etersheim. Ooit was het een groot buitendijks dorp, maar van dat Etersheim is nu nog maar weinig over. Hoe groot is de kans dat dit dorp weer bovenwater komt? Archeoloog Wouter Waldus deed onderzoek naar de geheimen van het tegenwoordige Markermeer.

Door Wesley Dekker

Officieel wordt het huidige Etersheim gezien als een gehucht. Voor wie denkt dat het oude Etersheim een verdronken wereld als Atlantis is, wordt wellicht teleurgesteld. Het mythische eilandenrijk van Plato is niet terug te vinden op de bodem van het Markermeer. Nee, dat zeker niet. “Als we het over verdronken dorpen hebben, gaat het zeker niet over plaatsen die nog intact zijn. Het gaat over vondsten of bijvoorbeeld verkaveling”, zegt Waldius. Hij is vaker betrokken geweest bij onderzoek naar het oude Etersheim. Zo’n vijftien jaar geleden heeft hij meegewerkt bij het opgraven van een sarcofaag. “De Markermeerdijk zou verbreed worden en toen moest er natuurlijk wat gaan gebeuren. Dit was het moment.”

Dik Trom

Waar het voormalige Etersheim toch wel een groot dorp was, telt de binnendijkse versie niet honderden maar tientallen inwoners. Het is een dorp zoals Wim Sonneveld het misschien wel bedoelde. Ansichtkaarten zijn er zeker gemaakt van Etersheim. De kroeg en de juffrouw op de fiets moeten we er zelf even bij bedenken. Etersheim wordt gezien als onderdeel van het nabijgelegen Oosthuizen. De plaats staat vooral bekend om Het Schooltje van Dik Trom. Cornelis Kieviet was hier van 1883 tot 1902 hoofd van de school. Hij werd bekend door verschillende boeken, waaronder dus de reeks over de avontuurlijke Dik.

Sarcofaag

Dat over het huidige Etersheim. Een verdronken dorp en verschillende archeologische vondsten prikkelt de verbeelding. In 2009 werd een eeuwenoude sarcofaag uit het Markermeer geborgen. “De sarcofaag behoorde waarschijnlijk tot het oude Etersheim. Het deksel is versierd met vroegchristelijke symbolen. We denken dat het een familiegraf was. Niet zozeer een individueel graf”, vertelt Waldus. Enkele jaren was de sarcofaag te zien in de Grote Kerk van Oosthuizen. Tegenwoordig heeft de sarcofaag onderdak in het Huis van Hilde in Castricum.

Tekst gaat verder onder de foto

De sarcofaag wordt in delen uit het water gehaald. - aangeleverd

Onbekend terrein

De oorsprong van het verdronken Etersheim lijkt in de twaalfde eeuw te liggen. Daarmee is het een van de oudste nederzettingen in onze regio. De woeste Zuiderzee zorgde voor tal van overstromingen. Daarbij verdwenen huizen en de kerk onder de zeespiegel.

Wie tegenwoordig langs het Markermeer fietst of loopt ziet daar vrij weinig van, maar niets is minder waar. Volgens de onderzoekers is het buitendijkse Etersheim ‘een zeer vondstenrijke archeologische vindplaats’. De vele onderzoeken maakten het slechts mogelijk om in zeer algemene zin iets te zeggen over het gebied. Inmiddels werkt Wouter Waldus niet meer voor ADC Archeoprojecten. “Maar het verdronken Etersheim blijft voor het grootste gedeelte onbekend terrein. Onderzoeker Miriam Kruijssen van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed is op dit moment bezig met een groot onderzoek over verdronken nederzettingen.”

Menselijk lichaam

En dan nog even de vraag waarmee dit artikel begon: hoe groot is de kans dat dit dorp weer bovenwater komt? “Die kans is vrij klein”, reageert Wouter Waldus. “De waterstand van het Markermeer wordt kunstmatig hoog gehouden.”

Hij vervolgt: “Als we kijken naar het menselijk lichaam dan weten we eigenlijk heel veel en misschien nog wel meer. We weten dankzij onderzoek van de kleinste botjes, maar de onderwaterwereld kent nog zoveel geheimen. We weten niet eens een kwart van wat er in het Markermeer en IJsselmeer is.”