Honderd jaar Nel van Laren-Zwuup: dochter Edith vertelt over leven van Westfriese dialectschrijfster

Nel van Laren-Zwuup maakte in de jaren zeventig naam in West-Friesland met haar voordrachten, liedjes en boeken. Daarnaast zette ze zich jarenlang in voor het behoud van het Westfriese dialect en richtte ze verschillende schrijversgroepen op. Toch was haar bekendheid volgens Edith niet iets waar haar moeder zelf veel waarde aan hechtte. “Mijn moeder was een zeer artistieke, bescheiden en toegankelijke vrouw”, beschrijft Edith. “Ze was erg op zichzelf, maar vond het ook fijn om haar creativiteit met anderen te delen, bijvoorbeeld door in het Westfries verhaaltjes en gedichten te schrijven.”

Rechtvaardige moeder

Thuis was Nel volgens haar dochter een moderne, soms wat strenge, maar vooral rechtvaardige moeder. “Dat is zeker niet negatief bedoeld. Ik kon altijd met haar over van alles en nog wat praten en ik nam haar ook vaak in vertrouwen. Ze was er ook altijd voor ons - mijn oudere zus Inger en mij.”

Westfriese ontdekking

Hoewel Nel later een belangrijke rol zou spelen in het behoud van het Westfriese dialect, werd er bij het gezin thuis helemaal geen Westfries gesproken. Ook haar eerste optredens waren gewoon in het Nederlands. “De eerste drie jaar dat zij optrad voor verenigingen en soms ook bij mensen thuis, waren niet in het Westfries”, vertelt Edith. Dat veranderde na een optreden tijdens een West-Friese middag in Hoorn. “Mijn moeder zei dat de voordrachten en liedjes gewoon in het Nederlands zouden zijn. Toch besloot ze voor de zekerheid een stukje in het Westfries te schrijven. Gewoon omdat ze dat leuk vond. Dat was ‘As ik een aar weest was’. Dat viel in goede aarde.”

Groeiende belangstelling

De belangstelling voor het dialect begon daarna steeds verder te groeien. Nel las in de krant een tekst van de bekende Westfriese schrijver en taalkundige Jan Pannekeet, getiteld: Ruilverkaveling voor en teugen. “Haar passie voor het Westfries begon te groeien en er werd aan haar gevraagd waarom ze niet iets meer met het Westfries wilde gaan doen.” Het duurde volgens Edith even voordat het dialect weer helemaal terugkwam. “Ze was met het Westfries opgegroeid, maar ja, dat was ze voor een deel wel kwijtgeraakt. Langzaam borrelde het allemaal weer op.”

Van voordrachten tot schrijversgroepen

In de jaren ‘80 kwam de ontwikkeling van Nel als Westfriese schrijfster en voordrachtskunstenares in een stroomversnelling. Ze trad op met voordrachten en liedjes over typische mensen, woorden en uitspraken. De liedjes en wijsjes maakte ze zelf. “Ze kon geen muzieknoot lezen, maar ze gebruikte cijfernoten”, vult Edith aan. Pianisten konden die vervolgens omzetten naar muzieknoten. “Mijn moeder zong het wijsje met de tekst voor en samen bepaalden ze dan het voorspel en de tussenstukjes.” Ook Jan Pannekeet vormde een belangrijke inspiratiebron. “Ze heeft veel opgestoken van zijn lezingen, die gelardeerd waren met anekdotes.”

‘Dat haar werk wordt voortgezet is een prachtige nalatenschap’

Later richtte Nel verschillende schrijversgroepen op. Die groepen betekenden veel voor haar. “Ze heeft er veel werk, maar ook heel veel plezier aan gehad”, benadrukt Edith. De groepen bestaan nog altijd en zetten daarmee een deel van haar werk voort. “Wat mij betreft is dat een prachtige nalatenschap.”

Creativiteit in alles

Creatief was Nel op veel meer vlakken dan alleen schrijven en voordragen. Ze tekende, schilderde en boetseerde, maar hield zich ook bezig met papierknipwerk, tuinieren en lezen. Een voorbeeld van haar diversiteit zijn de pentekeningen die Nel na het overlijden van haar man maakte. Voor Edith hebben die een speciale betekenis. “Ze heeft die gemaakt als een manier van rouwverwerking. Het kwam ineens in haar op en ze is ook zomaar weer gestopt. Ik vind dat nog steeds heel bijzonder.”

‘Dat is mooi’

De vraag of Nel zelf had kunnen voorzien dat haar inzet voor het Westfries zo’n blijvende invloed zou hebben, beantwoordt Edith met haar moeder in gedachten. “De huidige generatie laat zien dat de belangstelling voor het Westfriese dialect nog steeds bestaat. Als we mijn moeder nu zouden vragen hoe zij daar zelf naar kijkt, zou ze zeer bescheiden, maar wel met glinsterende ogen en een grote glimlach om haar mond, hebben gezegd: ‘Dat is mooi.’”

Speciale dag

Precies die blijvende belangstelling wordt op zaterdag 19 september gevierd. Stichting Creatief Westfries organiseert dan een dag rondom het leven en werk van Nel van Laren-Zwuup. Het programma wordt twee keer aangeboden, van 10.30 tot 13.00 uur en van 14.00 tot 16.30 uur. Tussen de twee programma’s, om 13.00 uur, kunnen bezoekers ervaren hoe een les bij Nel er vroeger aan toe ging. De entree is gratis.

Onder de aandacht

Edith is dankbaar dat deze dag wordt georganiseerd. "Ze had zelf waarschijnlijk gezegd: ‘Dit was niet nodig geweest’, maar stiekem zou ze het een eer hebben gevonden. Ik ben blij dat haar inzet en werk op deze manier onder de aandacht worden gebracht. Zo blijft het hopelijk voortleven.”