Sterrenensemble ter ere van vernoeming planetoïde aan Ton Koopman: ‘Muzikale buren in de ruimte’

Door Willem Brand

Een planetoïde is een mini-planeet, zeg maar een enorme brok steen, die rond de zon draait net als de Aarde. Het Nederlandse astronomen-echtpaar Ingrid van Houten-Groeneveld en Kees van Houten ontdekte er tot 1977 maar liefst 4641 stuks en dat was met de telescopische middelen van toen een tour de force. Nummer 12639 werd in 2014 vernoemd naar Ton Koopman.

Muzikale planetoïden

De overhandiging zou drie jaar geleden plaatsvinden, maar corona gooide roet in het eten. Haarlemmer Huib Henrichs, professor astronomie, componist en organisator, deed met succes nog een poging. Zijn originele plan was een feestje ter ere van vijf Nederlandse musici waaronder Ton Koopman, dirigent Reinbert de Leeuw en Henrichs zelf. Immers, de vijf hadden planetoïden die qua nummering elkaar opvolgden. Vandaar ook dat Henrichs het feestje ‘Muzikale buren in de ruimte’ had genoemd. Een domper was echter dat de andere drie musici in die tussenliggende jaren waren overleden.

De dwergplaneten

Ewine van Dishoeck refereerde aan de soundtrack van de meest bekende ruimtefilm ‘2001: A Space Odysssee’ dat bijna in zijn geheel gedragen wordt door klassieke muziek met Richard Strauss Also Sprach Zarathustra als terugkerend thema. En wie kent niet ‘Major Tom’ uit de hit Space Oddity van David Bowie. Wat de bijeenkomst voor Henrichs monumentaal maakte was de vertolking van zijn muziekstuk ‘The Dwarf Planets’ (de dwergplaneten) door de wereldberoemde pianiste Stephanie Gurga. Een muzikale alleskunner want zij bespeelt ook de klavecimbel, is operadirigent en zangeres. Zij werkte in Lausanne, dichtbij haar woonplaats, samen met Ton Koopman.

Meteorieten

Voordat Stephanie de middag muzikaal afsloot met werken van o.a. Claude Debussy en Sergei Rachmaninov hield Henrichs een kort college. Op 1 januari 1801 ontdekte astronoom Giuseppe Piazzi op Sicilië de eerste planetoïde. Ceres was met 952 km doorsnee een stuk groter dan de Tonkoopman van 5 km doorsnee. Planetoïden bevinden zich in de planeet-loze ruimte tussen Mars en Jupiter. Als ze met elkaar botsen, dan is er kans dat brokstukken op de Aarde terechtkomen. “Als je iets in het wild vindt en is het zwaar, zwart en van ijzer, dan is het een stukje meteoriet.” Henrichs had er een meegenomen. Draait de Aarde in 365 dagen om de zon, de planetoïde van Tonkoopman bevindt zich een stuk verder van de zon en doet er 4,2 jaar over.

“Wanneer maak je zoiets mee,” sprak de vrouw van een kosmische data-analist na afloop enthousiast. En zo was het. Een unieke bijeenkomst waarin duidelijk werd dat (klassieke) muziek en sterrenkunde uitstekend samengaan.