Onterecht vergeten in Haarlem: Jo Sterck-Proot, schrijver 1868 - 1945

Door Marianne Overbeeke

De Jo-Sterckstraat ligt in een wijkje bij de Europaweg op een steenworp afstand van de basisschool De Wijde Blik. Die blik gold zeker voor de negentiende-eeuwse schrijver en wereldreiziger Jo Sterck-Proot.  Ze werd in 1868 geboren in Leiden, als jongste van zeven kinderen en groeide op in een warm katholiek gezin, waar boeken, verhalen en onderwijs een belangrijke rol speelden. Dat vormde haar: het verlangen om meer te weten, om te begrijpen waar mensen vandaan komen en waarom hun levens lopen zoals ze lopen.

Ze behaalde meerdere onderwijsaktes, werkte kort in Engeland en meldde zich vervolgens aan als toehoorster aan bij colleges geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Daar ontstond niet alleen haar academische vorming, maar ook vriendschappen die haar hele leven zouden kleuren. Later volgde ze colleges in Groningen en behaalde ze haar mo‑akte geschiedenis, gevolgd door aardrijkskunde.

Jo werd een toegewijde docent aan verschillende meisjesscholen, waaronder de voorname “Gouden School” aan de Herengracht in Amsterdam. Samen met haar vriendin Ida Mollinger reisde ze in 1905 naar Lapland, een avontuur dat destijds zeer ongebruikelijk was voor twee vrouwen alleen. Hun lezingenreeks met lichtbeelden na afloop trok volle zalen.

In 1907 trouwde ze met de schrijver en Vondelkenner Johannes Sterck. Na de geboorte van hun dochter verhuisde het gezin naar Heemstede, waar Jo zich voor het eerst volledig kon wijden aan datgene wat haar hart het meest beroerde: schrijven en vertellen over geschiedenis.

Schrijven over Haarlem

Haar werk bleef dicht bij huis. Genealogieën van de families Proot en Sterck, beschouwingen over Haarlem en Heemstede, rondwandelingen langs oude straten, en boeken over geschiedenis: Haarlems oudste tijden, Rondgangen door Haarlem en Geschiedenis van Aerdenhout.

Geliefde spreekster

Naast het schrijven van haar boeken was ze actief binnen de Historische Vereniging Haerlem en de Vereniging van Huisvrouwen. Ze sprak voor de KRO‑radio over literatuur en geschiedenis en ontving in haar woonkamer regelmatig historici, schrijvers en liefhebbers van 17de eeuwse dichter en toneelschrijver Joost van den Vondel. Haar huis was een plek van ontmoeting en van gedeelde nieuwsgierigheid. De oorlogsjaren vielen zwaar. Na het overlijden van haar echtgenoot in 1941 verhuisde ze naar een kleinere woning, maar bleef mensen ontvangen en bleef schrijven. In 1944 werd ze gedwongen geëvacueerd en vond ze onderdak in Bentveld, waar zij op 26 mei 1945, kort na het einde van de oorlog overleed.