Op pad met Abraham Kuyper in Maassluis

Chrit Wilshaus

Ton Sels, coördinator vrijwilligers Erfgoedcentrum Abraham Kuyper, vertelt het vorige week woensdagavond aan het einde van de Abraham Kuyperwandeling waarbij hij de gids was. Deze wandeling wordt overigens twee keer per jaar georganiseerd voor belangstellenden. Na in Leiden gepromoveerd te zijn in de theologie gaat Kuyper in 1863 aan de slag als predikant. Zijn eerste standplaats is Beesd. Een van zijn kerkgangers Pietje Baltus. Zij wijst hem erop dat hij anders moet preken; niet zo academisch. Het moet eenvoudiger, begrijpelijker. Door haar invloed wordt Kuyper bovendien van vrijzinnig, rechtzinnig orthodox protestants. In zijn studeerkamer heeft altijd een foto van Baltus op zijn bureau gestaan om aan te geven hoe belangrijk zij voor hem was geweest. “Doordat hij naast de mensen ging staan, werd hij heel populair en geliefd bij de mensen”, aldus Sels, die een groot Kuyperkenner is.

Net zo eigenwijs

“Een andere vrouw die heel belangrijk voor hem geweest is, was zijn dochter Henriëtte”, gaat hij verder. “Zij was bijna net zo eigenwijs als haar vader en wilde ook boeken schrijven en lezingen gehouden.” Kuyper zag dat echter niet zitten maar zijn dochter trok zich daar niks van aan en ging haar eigen gang. Zo schreef ze boeken en hield lezingen voor allerlei clubs. Bijvoorbeeld in Amerika. “Ze was ongehuwd maar had wel een ‘gezelschapsdame’ thuis. Dat was een hele goede vriendin van haar. Henriëtte viel overigens niet op mannen”, voegt Sels er niet heel verrassend aan toe. “Voor haar vader is ze heel belangrijk geweest. Zo was ze bijvoorbeeld zijn privésecretaresse en verzorgde ze hem aan het eind van zijn leven. Ze was namelijk ook nog verpleegkundige. Als zodanig had ze in de Eerste Wereldoorlog in Hongarije gewerkt.”

Bibliotheek

Voordat het kleine gezelschap naar buiten gaat voor de wandeling, lopen we in het erfgoedcentrum aan de Hoogstraat, gevestigd in het statige Gemeenlandshuis, eerst naar boven naar de Abraham Kuyperbibliotheek. Die is officieel nog niet geopend maar wel al ingericht. Daar vertelt Sels het een en ander over onder meer de boeken die er staan. Zoals een bijbel die Kuyper van collegae predikanten kreeg. Het omvangrijke boekwerk werd door nazaten van de theoloog, politicus, staatsman - en niet te vergeten journalist - aan het erfgoedcentrum geschonken.

Zuid-Korea

En dan is het tijd om naar buiten te gaan. Bij Ervaar Maassluis, aan het begin van de Nieuwstraat, vertelt Sels dat er steeds vaker Zuid-Koreaanse toeristen op bezoek komen in Maassluis die meer willen weten van Abraham Kuyper. Kuyper heeft namelijk ook in Zuid-Korea aanhangers en volgelingen. “Of we niet samen een folder zouden kunnen maken? Dat gaan we doen en die gaan we dan in het Koreaans laten vertalen. Dan kunnen mensen zelfstandig een Kuyper-route lopen door de stad.”

Condoomautomaat

Na een kort moment lopen we door naar de plek waar het geboortehuis van Kuyper ooit stond. Een plaquette is het enige wat daar nog aan herinnert. Toenmalig premier Ruud Lubbers komt indertijd naar Maassluis om hem te onthullen. Tegenover de gedenksteen, de gaten in de muur zijn er nog de stille getuigen van, hangt dan een condoomautomaat. Het toenmalige gemeentebestuur zit er danig mee in zijn maag en besluit de automaat te verbergen achter doeken en bloemen”, weet Sels te vertellen. Waarschijnlijk springt de automaat daarmee nog meer in het oog. Net als de man die in zijn neus peuterde toen niemand keek en iedereen het zag. Even later komen we op de Noordvliet waar een ander huis heeft gestaan waar het gezin Kuyper heeft gewoond. Kuyper heeft trouwens slechts tot zijn vierde levensjaar in Maassluis gewoond en verhuist dan naar Middelburg, waar zijn vader beroepen is, zoals dat heet. Sels: “Kuyper is niet naar school gegaan maar kreeg thuisonderwijs van zijn ouders en beheerste verschillende talen perfect. In zijn latere leven heeft hij daar veel baat bij gehad.”

Wandelen

Kuyper wandelt graag en doet dat iedere dag aan het einde van de middag. Hij vertrekt steevast op hetzelfde tijdstip. “Je kon uittekenen wanneer hij waar langskwam. Dat wandelen had hij nodig. Zijn route duurde anderhalf tot twee uur. Als de ministerraad wel eens uitliep, vreesde hij niet meer te kunnen wandelen. Daar baalde hij dan van. Dat deed hij ook als hij een bekende tegenkwam die een praatje wilde maken; dat was niet de bedoeling. Over zijn wandelingen, waar hij ook ideeën opdeed, heeft hij veel geschreven. Als alpinist in de bergen kreeg hij ook allerlei ingevingen.”

Organisatorisch vlak

Bij het Kuyperbeeld op de Goudsteen vertelt Sels dat de Sluizer er levensecht staat afgebeeld. Dat wil zeggen op ware grootte. “In de Maassluise politiek is destijds veel discussie geweest over de vraag of er wel een beeld van Kuyper moest komen. (Destijds een initiatief van ChristenUnie en D66, red.). Hij was minister-president in 1901 en 1905 en de recensies uit die periode zijn niet echt geweldig; hij was niet de beste minister-president die we ooit gehad hebben. Cartoonisten namen hem flink op de korrel. Ik denk dat zijn kracht veel meer zat in het mobiliseren van wat toen genoemd werd de kleine luyden. Nu zouden we zeggen gewone mensen. Daarnaast heeft hij zijn voetsporen organisatorisch achtergelaten. Zo richtte hij de eerste politieke partij op in ons land, de ARP, later opgegaan in het CDA, begon een krant, De Standaard en stond aan de wieg van de Vrije Universiteit. Kuyper overleed op 8 november 1920. Op YouTube staan beelden van zijn begrafenis. Wat opvalt, is dat er toen heel veel mensen op de been waren. Kuyper is begraven in Den Haag in het familiegraf op Oud Eik en Duinen.”

Wilhelmina

“Met de toenmalige koningin Wilhelmina”, vervolgt Sels, “had hij geen goede relatie.” Als zij in 1898 op achttienjarige leeftijd wordt gekroond is hij 62 en afwezig. “Al vaak had hij een uitnodiging gekregen om in Princeton, VS, een eredoctoraat in ontvangst te nemen. Jarenlang hield hij dat af maar in 1898 besloot hij toch naar Amerika te gaan. Nota bene tijdens de kroning van Wilhelmina. Dat hij daar als prominent Kamerlid niet bij aanwezig was, viel niet in goede aarde bij de jonge vorstin. In zijn plaats stuurde hij overigens zijn vrouw en dochter. En vanuit Amerika zond hij de jonge koningin een pagina’s lang telegram om haar te feliciteren. In de Verenigde Staten heeft hij dat eredoctoraat in ontvangst genomen en vervolgens een enorme reis gemaakt door allerlei staten waar hij Nederlands migranten heeft toegesproken.”

Groote Kerk

De laatste stop in de Abraham Kuyperwandeling is bij de Groote Kerk. Het Godshuis waar de vader van Kuyper als predikant heeft gestaan en waar Abraham, die eigenlijk Bram heette, door hem werd gedoopt. Sels: “Het portret van zijn vader hangt nog in de galerij met predikanten in deze kerk. Tijdens zijn bezoek aan Maassluis, in 1906, is hij hier nog een keer terug geweest samen met zijn twee dochters. Bij die gelegenheid zei hij dat Maassluis hem mede had gevormd tot hoe hij geworden was.”