Nieuw licht op lange bewoningsgeschiedenis van Opperdoes

In de jaren 60 van de vorige eeuw kwamen bij archeologisch onderzoek in Opperdoes al veel prehistorische vondsten aan het licht. Omdat eind jaren 70 deze archeologische vondsten bedreigd werden door grootschalige ruilverkavelingen in Westfriesland, besloot de toenmalige Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek twee locaties langs de Markerwaardweg grootschalig op te graven. Deze opgravingen, Opperdoes-Noord en Opperdoes-Zuid, leverden een groot aantal nieuwe grondsporen en vondsten op. Destijds ontbrak het aan tijd om het onderzoek uit te werken tot een leesbare rapportage. De vondsten en de documentatie van de opgravingen lagen geduldig te wachten in het archeologisch depot van Huis van Hilde in Castricum. Nu, 45 jaar na het veldwerk, zijn de resultaten van dit onderzoek in opdracht van de provincie Noord-Holland alsnog uitgewerkt door archeoloog Wouter Roessingh.

Flinke uitdagingen

Uit de analyse van de archeologische vondsten blijkt dat mensen in de late prehistorie zo’n 1500 jaar aansluitend in Opperdoes leefden, in een regio die door de invloed van het water flinke uitdagingen kende. Zo werd in Opperdoes-Zuid een bijzondere huisplattegrond ontdekt uit de Midden-Bronstijd (omstreeks 1700 v. Chr.) van een ruim twintig meter lange boerderij. Dit is de oudste bronstijdplattegrond uit Westfriesland die tot nu toe gevonden is.

Tussen ca. 1200 en 1000 v. Chr. (Midden-Bronstijd en begin Late Bronstijd) wordt het steeds natter in de regio Westfriesland doordat een open verbinding met de zee (nabij het huidige Bergen) dicht is geraakt. Er ontstaat daardoor een uitgestrekt hoogveen. Er worden in deze tijd huisplaatsen ingericht omgeven door een greppelsysteem dat vrij strak om de boerderijen heen was gegraven.

Vroege IJzertijd

Ook uit latere tijd stammen veel sporen van greppelsystemen. Zo zijn in Opperdoes-Zuid uit de periode tussen 1000 en 800 v. Chr. binnen een indrukwekkende omgreppeling sporen van twee boerderijen teruggevonden. Na enkele generaties zonder bewoning zijn het mensen van Wieringen en Texel die in de Vroege IJzertijd (800-500 v. Chr.) naar Opperdoes trekken. Dit kan worden afgeleid uit de resten van aardewerk. Uit deze periode werden vele kuilen en diepe waterputten op de terreinen gevonden.

Na deze periode bleef het gebied lange tijd onbewoond, vermoedelijk doordat de omgeving te nat werd voor bewoning. Enkele eeuwen later, zo rond 200 v. Chr., wordt het gebied op grote schaal in cultuur gebracht. De omgeving van Opperdoes is dan nog steeds waterrijk, maar op de goed ontwaterde hoogte van Opperdoes was het kennelijk nog steeds goed toeven.

Leefwijze

Tijdens de opgravingen in Opperdoes werd de ruim twintig meter lange boerderij ontdekt. In zo’n boerderij leefden bewoners en vee samen onder één dak. De veestapel bestond vooral uit runderen, er werden veel runderbotten gevonden, maar ook geweifragmenten en botten van een eland. Spectaculair is de vondst van de twee onderkaken en een tand uit de bovenkaak van een bruine beer. 

Door het aanleggen van greppelsystemen rond de boerderijen hielden de bewoners in het waterrijke Opperdoes hun huisplaatsen voldoende droog. Met boomstamboten werden diverse materialen geïmporteerd, zoals de vele stenen werktuigen en zelfs zware maalstenen die in de nederzettingen zijn teruggevonden. Deze vondsten laten zien dat Opperdoes een zeer lange bewoningsgeschiedenis kent.

Meer weten over de archeologische opgravingen in Opperdoes? Ga naar Provincie Noord-Holland - Archeologie (huisvanhilde.nl) of Opperdoes rapport NHAP15 webversie.pdf (huisvanhilde.nl) 

Een selectie van de vondsten is komende weken te zien in Huis van Hilde (met uitzondering van de herfstvakantie). Kijk voor meer informatie ook op www.huisvanhilde.nl