Column: Annemiek van Moorst - Scherm uit, boek open
Een vriendin van mij, leerkracht in groep 1 en 2 van de Prins Maurits School, stelde haar kleuters onlangs een vraag naar aanleiding van het nieuwe PISA-onderzoek over begrijpend lezen: “Wie van jullie wordt er voor het slapen gaan voorgelezen?”
De helft van de vingers ging omhoog. Op haar vraag wat de andere helft dan deed, volgde een antwoord waarvan ik spontaan kippenvel kreeg. De rest van de klas ligt met een schermpje naar filmpjes te kijken.
Mijn hemel. Waar is het bed-ritueel gebleven? Ik herinner me hoe mijn vader vroeger op mijn bed zat en uit zijn hoofd verhalen vertelde over een beer. Toen ik volwassen was, begreep ik dat Olivier B. Bommel zijn muze was. De basis van zijn verhalen waren de dag-strips uit de krant. Onze eigen kinderen lazen we altijd voor. Een heerlijk wij-afsluit-moment van de dag.
De nieuwste PISA-cijfers over begrijpend lezen, gebaseerd op een representatieve steekproef onder alle schoolniveaus, zijn schokkend. De leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen is historisch hard gedaald. Maar liefst 39 procent van onze pubers haalt het kritische basisniveau niet meer. Bijna vier op de tien jongeren is nu laaggeletterd. We scoren inmiddels ver onder het EU-gemiddelde.
Natuurlijk is de populatie veranderd, spreekt een groter aandeel thuis geen Nederlands en eist het lerarentekort zijn tol. Uit eigen ervaring weet ik ook dat het onderwijs doorsloeg in rare begrijpend-leestrucjes: “Zoek de kernzin, markeer het signaalwoord.” De leesmotivatie werd zo vakkundig om zeep geholpen.
Het onderwijs wordt nu heel makkelijk tot zondebok gemaakt. Hoogleraar Maarten Wolbers sloeg de spijker op zijn kop toen hij in de krant concludeerde: “De dalende leesvaardigheid is niet alleen te wijten aan het onderwijs. De samenleving heeft een probleem.”
Dat probleem begint thuis. De leescultuur onder ouder en kind neemt af. Het smartphone gebruik neemt toe. Zolang ouders een telefoon of ander schermpje in een kinderhand stoppen in plaats van een boek, kan de school dweilen met de kraan open.
Al valt er bínnen de schoolmuren ook nog genoeg te winnen. De prestatieverschillen tussen scholen met exact dezelfde leerlingenpopulatie zijn namelijk gigantisch. Dat moet volgens mij wel aan de kwaliteit van de lessen liggen. Laten we falende scholen verplicht koppelen aan de scholen die wel succes boeken. Laat ze van elkaar leren.
En verder begint de echte redding van onze leescultuur vanavond op de rand van het bed. Ouders, pak je verantwoordelijkheid. Scherm uit en boek open.
Meer nieuws uit Rijswijk?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie