Openbare schuilkelder ontdekt in hartje Oud-Rijswijk

Door: Robert Heijdemann

Een trap naar bededen leidt naar een dikke stalen deur met daarachter de schuilkelder met 43 centimeter dikke muren. In één van de ruimtes liggen nog kolen, klaar om gebruikt te worden. Het lijkt of de tijd hier onder het maaiveld heeft stilgestaan. Of er niet inmiddels 85 jaar verstreken zijn.

Rijswijk in bijzondere positie

Al in 1935 was het Rijswijkse bestuur zich bewust van de gevaren van een oorlog. Voor een bedrag van fl.48.700,- werd besloten tot de bouw van extra openbare schuilkelders. “Dan weet de bevolking zich goed beveiligd”, aldus burgemeester Mr.J.A,G.M. van Hellenberg Hubar in de Haagsche Courant van 21 juli 1939. “Wij zijn op alle gebeurtenissen voorbereid bij het uitbreken van een gewapend conflict”. Deze besslissing was op z’n minst opvallend. Immers, het Rijk had Rijswijk ingedeeld in de derde gevarenklasse, wat inhoudt dat de gemeente kon volstaan met het treffen van alleen organisatorische maatregelen. Rijswijk was het daarmee niet eens. Zij wilde in de eerste of in elk geval tweede gevarenklasse worden ingedeeld.

Dreigend bombardement

Burgemeester van Hellenberg was heel duidelijk: “Rijswijk heeft een vliegveld op haar grondgebied en is gelegen aan één van de voornaamste verkeerswegen. Daarnaast zijn de Haagse industrieterreinen vlakbij. Rijswijk zal bij een luchtoorlog niet alleen bij toeval maar ook doelbewust worden gebombardeerd. Het publiek dat bij een luchtaanval op straat is, moet zich in veiligheid kunnen stellen. Onder gemeentegebouwen zijn al schuilkelders ingericht, zoals onder het GEB-gebouw en onder het transformatorgebouw in het Park Hofrust.”

Kelder onder winkel

Door de toegenomen internationale spanning zijn er in 1938 nog twee schuilplaatsen gemaakt. Langs de verkeersweg Den Haag-Rotterdam en in een nieuw gebouwd winkelpand tegenover Hotel Kuys-Witsenburg op de hoek van de Haagweg en de Herenstraat. Later vooral bekend als de vestiging van De Gruyter. Deze kelder biedt plaats aan 143 personen. De extra kosten voor de bouw van de kelder nam de gemeente voor haar rekening. De toegang van buiten af ligt onder het trottoir en is snel toegankelijk te maken. Ook van binnenuit is er een ingang. De schuilkelder is van gewapend beton met muren van 43 cm dikte, die gas- en scherfvrij is ingericht, inclusief een radiotoestel met accuvoeding en een telefoontoestel dat onafhankelijk werkt van de gemeentetelefoon.

Bijna 100 jaar herbergt de kelder van Herenstraat 1a een schuilplaats voor 143 burgers. - Archieffoto

3000 burgers schuilen

Naast deze openbare schuilgelegenheden ging de gemeente ook op zoek welke particuliere kelders in tijd van nood konden worden ingericht als openbare schuilgelegenheid. Dat waren er zeven. Mocht er oorlog uitbreken dan zou er bij luchtaanvallen ruimte zijn voor 3000 burgers. Dat achtte de gemeente voldoende voor een gemeente van 19.000 zielen. Immers het is de taak van de overheid bij een luchtaanval te zorgen voor diegenen die zich bij op dat moment op straat bevinden. In geval van nood kon de gemeente een beroep doen op 350 extra vrijwilligers.

Na de oorlog

Als in 1945 de oorlog voorbij is verdwijnen de openbare schuilplaatsen één voor één. Echter, op de hoek van de Herenstraat en de Haagweg is de schuilkelder gebleven. In eerste instantie gebruikt door De Gruijter voor opslag van levensmiddelen. Beneden was een speciale lopende band gemaakt. Een aantal jaren gebruikte wijn & delicatessen speciaalzaak ‘De Smaak van het Zuiden’ een deel als Kookstudio. Inmiddels is ondernemer Sila’nus Neils verhuisd naar de Herenstraat 103.