Museumdirecteur Emma van Proosdij: ‘Kunst is geen luxe, maar noodzaak’

Door: Annemiek van Moorst

Emma wil transparant zijn over de koers van het museum en de uitdagingen die voor haar liggen. In dit openhartige gesprek vertelt ze vol passie en enthousiasme over haar baan en de liefde voor de kunst en het museum.

Het spook uit het verleden

Wie het museum vandaag de dag binnenstapt, proeft de dynamiek. Maar Emma draagt ook de erfenis van haar voorgangers met zich mee. In het verleden raakte het museum financieel in de knel, waarna een gemeentelijke lening redding moest brengen. Ook in de periode daarna maakte het museum financieel uitdagende tijden door. Dit beladen verleden zorgt ook nu voor spanning en heeft het imago van het museum niet altijd goed gedaan.

“Het museum heeft geen baat bij vooroordelen of oordelen die zijn gebaseerd op het verleden", benadrukt Emma. “Het bestuursmodel dat we nu hebben is stevig. Het museale vak is een specialisme. Voor buitenstaanders is het soms ongrijpbaar, maar het is echt een vak. Met ruim twintig jaar ervaring weet ik hoe we het museum vooruit moeten helpen.” Haar succesvolle ervaring bij Museum Sophiahof in Den Haag, waar ze een soortgelijke formule uitwerkte, neemt ze hierin mee. “Ik vraag om vertrouwen in de toekomst, totdat het tegendeel bewezen is. Ik wil graag met de gemeente inhoudelijke gesprekken voeren.”

Spanning

In het coalitieakkoord 2026-2030 van de gemeente is vastgelegd dat er een extern onderzoek en een maatschappelijke kosten-batenanalyse uitgevoerd zal worden.

“Een kosten-batenanalyse is prima, maar als de conclusie wordt dat er bezuinigd moet gaan worden, kan ik niets meer garanderen”, waarschuwt Emma. “Dan moet ik enorm gaan schrappen in de programmering. Landelijk gezien zitten we qua verhouding tussen subsidie en eigen inkomsten op een gemiddeld niveau. Kijk je echter naar de begroting van vergelijkbare steden, dan leven we nu al heel sober. Het gaat om 0,19% van de gemeentebegroting. Ook dat is weer sober als je Rijswijk vergelijkt met andere steden.” In de afgelopen periode en ook in de toekomst worden er in het museum naast het tentoonstellingsprogramma weer veel culturele evenementen georganiseerd. Concerten, eten en drinken, voordrachten van dichters, lezingen en workshops.

Meer dan koude cijfers

Emma waarschuwt dat een puur bedrijfseconomische blik voorbijgaat aan de werkelijke waarde van cultuur. Ze haalt daarbij een treffende quote van Wim Pijbes aan: ‘Niet alles wat meetbaar is telt en niet alles wat telt is meetbaar.’ “Als we beleid, budgetten en succes alleen nog maar baseren op harde, kwantitatieve data, vernietigen we precies datgene wat de meeste waarde heeft: de menselijke ervaring wat kunst met je doet.”

Die maatschappelijke waarde is wetenschappelijk stevig onderbouwd. In het boek Kunst als medicijn van Daisy Fancourt worden vele onderzoeken aangehaald die bewijzen dat kunst en muziek stresshormonen verlagen en het immuunsysteem stimuleren. Het verlaagt de noodzaak voor zware medicatie in de zorg en vergroot de veerkracht tegen dementie. Bovendien vermindert samen kunst beleven eenzaamheid. “Ik hoop dat de gemeente deze cruciale bevindingen wel meeneemt in hun metingen”, zegt Emma. “Kunst en cultuur is geen luxe, het is een noodzaak voor ons welzijn. Net zo belangrijk als voeding, slaap en beweging.”

Community museum

Haar toekomstvisie sluit naadloos aan bij de modernste internationale museumdefinities, waarin de term ‘community’ centraal staat. Het traditionele idee van een conservator die in een ivoren toren onderzoek doet en dat eenzijdig overdraagt, is achterhaald. Het draait nu om de verbinding met de stad van vandaag. En die stad verandert snel: inmiddels heeft zo’n 40 procent van de Rijswijkse bevolking een migratieachtergrond en stromen de jonge gezinnen binnen.

Opeens beginnen de ogen van de directeur te vlammen. “Verbinden is exact wat ik wil. Er zijn veel nieuwe Rijswijkers met wie de verbinding nu nog minimaal is. Hen naar binnen trekken is een prachtige uitdaging waar ik me maximaal voor inspan. Iedere doelgroep moet zich hier gerepresenteerd en thuis voelen.” Ze wil ruimte bieden aan natuurclubs, culturele initiatieven en persoonlijke geschiedenissen. “De jongere generaties met een migratieachtergrond zoeken juist naar hun wortels. Je aardt waar je woont, maar zoekt ook naar het verleden. Ik wil de diverse verhalen van Rijswijkers een podium geven. De gemeente vindt lokale verankering belangrijk. Ik vind dat ook.”

Zelfbewuste stad

Het plan is tweeledig: de historische stijlkamers met lokaal erfgoed is voor de Rijswijkers zelf, terwijl bijzondere wisseltentoonstellingen met bekendere namen publiek van buiten de stadsgrenzen moeten aantrekken. Dit zorgt ook voor een economische impuls. Ook is de samenwerking met Trias, het huis van de stad, de bibliotheek, Zorg en Welzijn en de schouwburg geïntensiveerd omdat te verdiepen. “Daarnaast heb ik veel contact met de ondernemers uit de buurt”, zegt Emma. “Afgelopen zomer zaten de terrassen vol. Dat kan in de toekomst nog meer worden. Cabaretier Harrie Jekkers noemde Rijswijk eens gekscherend ‘de fietsenstalling van Den Haag’, maar we zijn een volwaardige stad met een rijke geschiedenis, een eigen toekomst en we mogen best wat meer zelfbewustzijn tonen. Het museum is het culturele centrum waar die identiteit vorm krijgt. Om die belofte in te lossen, hebben we nu wel de steun en het vertrouwen van de lokale politiek nodig.”