Schiedamse molens trekken veel bekijks tijdens Nationale Molendag

door René van der Klink

Waar Schiedam vroeger maar liefst dertig molens telde, bepalen tegenwoordig nog zeven monumentale exemplaren de skyline van de stad. Bijna alle molens waren geopend voor publiek en op enkele werd zelfs nog daadwerkelijk gemalen.

Veel Schiedammers, maar ook bezoekers van buiten de stad, trotseerden de steile trappen om een kijkje te nemen op de houten omloop van de molens. Daar genoten zij van het indrukwekkende uitzicht, de rijke historie en het eeuwenoude ambacht dat nog altijd springlevend is.

Molen De Vrijheid, gebouwd in 1785, speelde ooit een belangrijke rol in de Schiedamse jeneverindustrie. In de molen werd graan gemalen voor de branderijen. De naam “De Vrijheid” verwijst naar de sympathie die men destijds voelde voor de jonge Verenigde Staten van Amerika, dat zich kort daarvoor had losgemaakt van Engeland.

Volgens stadsmolenaar Theo de Rooij is De Vrijheid een van de meest authentieke molens van Schiedam. “We draaien hier vrijwel iedere dag”, vertelt hij trots. “We malen onder andere tarwe, rogge, spelt, gerst en mais. Daarnaast merken we dat er steeds meer vraag komt van thuisbakkers die zelf desembrood willen bakken.”

Passie sinds zijn zevende

Hoeveel beroepsmolenaars zijn er eigenlijk nog in Nederland? “In heel Nederland zijn er nog ongeveer veertig beroepsmolenaars”, vertelt De Rooij. “Gelukkig zijn er daarnaast veel vrijwilligers actief, maar jonge aanwas blijft belangrijk. We kunnen altijd nieuwe vrijwilligers gebruiken die het vak willen leren.”

Voor De Rooij begon de liefde voor het vak al op jonge leeftijd. “Toen ik zeven jaar was, beklom ik voor het eerst een molen. Vanaf dat moment wist ik dat ik dit wilde doen.”

Juist de combinatie van techniek, geschiedenis en natuur maakt het vak volgens hem bijzonder. “Je werkt met een eeuwenoud werktuig en bent volledig afhankelijk van het weer. Geen dag is hetzelfde. Bij windstilte moeten we malen met behulp van een motor, maar bij voldoende wind draait alles zoals het oorspronkelijk bedoeld is.”

Toch ziet de molenaar ook bedreigingen voor de toekomst. “De oprukkende hoogbouw is een groot probleem. Hoge woontorens nemen de wind weg die de molens nodig hebben. Bovendien verandert daarmee ook de karakteristieke skyline van Schiedam.”

Hoewel het werk van de molenaar in de basis nauwelijks veranderd is, ziet De Rooij wel duidelijke verschillen met vroeger. “Direct na de bouw werkten hier acht man, soms wel zestien uur per dag, vooral voor de jeneverstokers. Tegenwoordig is het werk fysiek minder zwaar doordat de zakken kleiner zijn geworden, maar daar staat tegenover de strengere hygiëne eisen dat we nu veel meer tijd kwijt zijn aan schoonmaakwerk en administratie.”

Ook flexibiliteit hoort bij het vak. “Soms komt de wind pas laat op de dag opgang en dan ben je ineens tot in de avond bezig. Dan schiet het avondeten er weleens bij in”, lacht hij.

Trots op ‘hun’ molens

Volgens De Rooij blijft Nationale Molendag van grote waarde voor Schiedam.

“Het is eigenlijk de enige dag waarop de molens echt grootschalig open zijn voor publiek. Je merkt in de gesprekken dat Schiedammers trots zijn op hun molens. Een werkende molen blijft mensen fascineren.” Dat enthousiasme was zaterdag duidelijk zichtbaar. De Schiedamse molens trokken de hele dag veel bezoekers, jong en oud.

“Het molenaarsvak behoort tot de oudste beroepen die er zijn”, besluit De Rooij. “We zijn er trots op dat we dit erfgoed kunnen laten zien en doorgeven aan volgende generaties. De molens horen bij Schiedam en verdienen het om ieder jaar in het zonnetje gezet te worden.”

Foto’s van René van der klink

Fotobijschrift 1 en 3

Stadsmolenaar Theo de Rooij bij de maalbak van molen De Vrijheid

Fotobijschrift 2

Stadsmolenaar Theo de Rooij (links) en Bas Batenburg van de restauratie werkplaats Schiedam op de omloop van molen de Vrijheid/