Die goede oude Zaansche tijd: De gemeentegiro

Een bekend citaat van Benjamin Franklin is: ‘Op deze wereld is niets zeker, behalve de dood en de belastingen’. Dit stuk gaat niet over de belasting maar over hoe we die betalen. Nu we zo gewend zijn aan het betalen met onze telefoon en andere elektronische middelen mogen we nog wel eens terugdenken aan de tijd dat het allemaal nog handwerk was.

Voor een gemeente was het een taak om de belastingen zo makkelijk mogelijk binnen te krijgen. In de middeleeuwen was het een handeltje dat verpacht werd. Als pachter moest je wel over vermogen beschikken want je moest borg staan voor de inkomsten die de gemeente binnen wilde halen. Tijdens de Franse tijd werd een centraal belastingsysteem ingevoerd en kwam er ook een belastingdienst.

Met de komst van de moderne belasting, niet meer op goederen en diensten maar op inkomsten en vermogen, werd meer gebruik gemaakt van de bank als tussenpersoon tussen individu en overheid. Voor de lagere inkomens, voor zover ze belastingplichtig waren, bleef de mogelijkheid om bij het kantoor te betalen.

Zo rond 1918 werd in Zaandam een belasting ophaaldienst ingesteld als oplossing om de belasting ook echt binnen te krijgen. Het bleek dat de kosten van dat systeem niet opwogen tegen de voordelen. Inmiddels was men landelijk en in Amsterdam in 1917 begonnen met een eigen postcheque- en girodienst. Het gemak daarvan inspireerde tal van andere gemeenten ook zo’n eigen dienst te ontwikkelen. In Zaandam startte men in 1919 met zo’n girodienst en voor het gemak hingen er bussen in de stad die dagelijks geleegd werden. De belastingophaaldienst werd pas in 1923 opgedoekt. Op de foto een bus in de Zeemanstraat

Even de envelop met giro’s op de brievenbus doen om bankzaken te regelen. - (Foto: Gemeentearchief Zaanstad)

Op het kantoor werden deze overschrijvingen nog met de hand verwerkt. Elk handschrift passeerde de revue en dat zal in enkele gevallen wel een aardige klus zijn geweest om die overschrijving goed terecht te laten komen.

De Gemeentegiro heeft het tot 1955 volgehouden. Toen kwam de Postcheque en girodienst van de overheid die meer voordelen bood alleen al door de massa aan deelnemers. Naarmate de technieken verbeterden werden de kantoren met de talloze medewerkers overbodig; alles kon geautomatiseerd worden. Om dat mogelijk te maken kwam de flappentap ofwel de Giromaat in het straatbeeld zoals deze bij het postkantoor in Zaandam. Hier haalde je je contante geld.

Ja en nu, nu doen we het bijna zonder cash en verder allemaal uit de hand met onze telefoon; we maken over, betalen in de winkel, alles kan met de telefoon.