Boek Militairen in Alkmaar verrijkt kennis over Alkmaar tijdens de Tweede Wereldoorlog

Door Roxanne Borgman

Ze hebben allebei geen geschiedenis gestudeerd. Dolf heeft een achtergrond in de scheikunde, deed wetenschappelijk onderzoek en publiceerde veel voor zijn werk; Paul is ingenieur en werkt als gemeenteambtenaar bij bouwkundige zaken. Beiden komen uit de omgeving van Haarlem en hebben allebei een affectie met de duinen en een fascinatie met de oorlogsbunkers die daar vaak te vinden zijn. Hun eerdere publicaties gingen dan ook altijd over kustgebieden: Katwijk, Noordwijk, Bergen aan Zee en de verdedigingswerken van kustdorpen tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Weinig onderzoek

Op Alkmaar als onderzoeksonderwerp stuitten de twee tijdens hun onderzoek naar Bergen aan Zee via hun vorige publicatie. “Bergen ligt strak tegen Alkmaar aan en tijdens ons onderzoek naar de verdedigingswerken en de militairen in het Bergense kustgebied, zagen we dat Alkmaar een strategisch achterland was”, vertelt Paul. “Daar was weinig onderzoek naar gedaan. Er gebeurde veel aan de kust, maar in het achterland was er constant angst voor oorlog en gevechtshandelingen. De reserves en soldatenopleidingen waren in Alkmaar en ook het openbare leven in de stad werd zwaar beïnvloed door de bezetting.”

Aanwezigheid militairen

Het boek beschrijft niet alleen in details de mobilisatie van het leger in Alkmaar, de meidagen van 1940, de bezetting en bevrijding uit het perspectief van verschillende Nederlandse en Duitse militaire eenheden, gevangenen, nsb’ers, vluchtelingen uit Amersfoort, Alkmaarse Joden, maar ook vanuit de Alkmaarse burger. 

Dolf: “We wilden laten zien wat het met mensen deed om dag in dag uit omringt te zijn door militairen. Eerst Nederlandse, toen Duitse. Dat doet wat met je gevoel van vrijheid.” Paul vult aan: “De aanwezigheid van militairen trekt ook weer geweld van militairen aan. Als jij een hoofdkwartier naast je huis hebt staan, dan is jouw huis ook een mogelijk doelwit. Daar is geen ontsnappen aan.”

Grimmig

Ze onthouden zich allebei van een mening in het boek, de feiten moeten voor zichzelf spreken, maar dat neemt niet weg dat de feiten laten zien hoe de Duitse bezetting steeds grimmiger werd.

“We zijn ons nu als maatschappij bijvoorbeeld erg bewust van #metoo en vrouwenrechten. Dat was in die tijd ook een probleem”, vertelt Dolf. “In de meidagen van 1940 werden er huiszoekingen gedaan bij hen die verdacht werden van het heulen met de vijand. Ik kon er dan toch echt wel van schrikken als ik las dat een Nederlandse officier bij diverse huiszoekingen de vrouw des huizes of dochter apart nam en haar verzocht zich in zijn bijzijn uit te kleden.” Hij werd daar later overigens wel voor veroordeeld.

Ook Paul kan zich nog wel herinneren wat hem raakte tijdens het onderzoek. “Je zoekt veel in archieven in binnen- en buitenland. Daar kom je veel feiten tegen: wie waar gediend heeft, bijvoorbeeld, maar ook wanneer iemand is overleden. Ik kwam dan overlijdensaktes tegen waarop stond dat iemand had besloten een einde aan zijn leven te maken. Bijvoorbeeld bij Joods-Nederlandse militairen zag ik dat veel na de capitulatie van het Nederlandse leger in 1940. Dan lees je dat zijn vrouw de oorlog overleefde door onder te duiken en dan vraag je je af of hij ook had kunnen overleven als ze samen ondergedoken waren.”

Naslagwerk

Het boek is volgens Dolf en Paul echt bedoeld als naslagwerk. “Enige interesse in militaire geschiedenis is bij het lezen wel handig”, vertelt Paul, “maar het is ook weer niet zo dat het boek alleen maar feiten opsomt. We hebben ons best gedaan om context te bieden om die feiten ook goed te kunnen plaatsen.”

Beperkt beschikbaar

Dolf en Paul hebben het boek in eigen beheer uitgegeven om de kosten zo laag mogelijk te houden. De prijs van een uitgave zoals die van Militairen in Alkmaar 1940-1945 zou voor de consument anders vrij hoog zijn. Nu is het boek voor slechts 24,95 euro te koop bij Van der Meulen’s boekhandel, Boekhandel Stumpel, Bruna aan de Van Ostadelaan en Boekhandel Thomas in Bergen. Ook is het boek te koop bij het Regionaal Archief Alkmaar.

Meer informatie van de auteurs of online bestellen kan via www.alkmaar1940-1945.nl.