Zó kwam Hazerswoude-Rijndijk aan een architectonische topper
ALPHEN - Bij de gemeente Alphen aan den Rijn denk je niet meteen aan architectonische toppers van beroemde architecten. Toch zijn er een paar parels te bewonderen, als je er tenminste oog voor hebt! Een van die verborgen parels is het multifunctionele kerkgebouw “Het Anker” in Hazerswoude-Rijndijk dat gebouwd werd in 1976 door architect Ton Alberts.
Door redactie Ons Erfgoed
Nadat de St Michaelkerk - bijgenaamd de ‘Zwaantjeskerk’ naar het buurtje dat daar was - in Hazerswoude-Rijndijk Oost steeds meer scheefzakte, is in 1971 besloten de oude kerk af te breken en een nieuwe te bouwen. Het gekozen terrein lag tegenover de Koudekerkse brug, tussen twee moderne woonwijken in. De toen nog onbekende architect Ton Alberts kreeg de opdracht om een kerkgebouw als multifunctioneel centrum te ontwerpen.
De naam “Het Anker” verwijst naar verankering langs de Oude Rijn, als rustplaats, maar ook aan het anker als het christelijk symbool voor hoop. Ton Alberts bouwde vanuit een visie gebaseerd op samenwerken met de natuur. Alberts kreeg een grote naam als architect met het NMB-gebouw (later ING-gebouw) in Amsterdam, en het Gasunie-complex in Groningen. Beide hadden net als Het Anker een organische oftewel natuurlijke stijl. Met die stijl zette hij zich af tegen bouwen met haakse hoeken en rechte lijnen. Daken en vensters kregen schuine vormen die ook in zijn latere woningen in de wijk Kerk en Zanen in Alphen zijn terug te vinden.
Het gebouw als geheel was een kunstwerk
Samen met kunstenaar Arnold Hamelberg ontwierp Alberts Het Anker tot een zogenaamd ‘gesamtkunstwerk: het gebouw als geheel was een kunstwerk. Naast kerkelijke ruimten kwamen er een ontmoetingsruimte, een bar met keuken, een biljartzaal en diverse ruimten voor het verenigingsleven. Vele Rijndijkers ontmoetten elkaar daar. De kruisverenigingen, avonden voor kaart- en buurtspelen, bijeenkomsten en vieringen vonden er plaats. Ook de carnavalsvereniging de Blauwkousen kwam er gezien de vele fotoboeken. De jeugdkelder bleek echter geen succes: Alberts werd daarom in 1987 gevraagd aan de noordzijde een uitbreiding (het JJB-gebouw voor Jeugd, Jongeren en Buurtwerk) in aangepaste stijl te ontwerpen.
aHet Anker met haar organische architectuur laat je anders kijken naar de vormen van een gebouw dat er niet vanzelfsprekend uitziet. Op die manier ga je het gebouw langzaam ontdekken. De schuine daken en ramen zorgen in alle ruimten voor een indirecte lichtinval, vooral in de kapel. Een geoefend oog ontdekt ook de bijzondere hoekstenen in de binnenruimte. Er zijn moderne glas-in-lood ramen en marmeren wijwaterbakjes te bewonderen in de kapel. Meubel-design is er ook: diverse tafels bleken ontworpen te zijn door de bekende ontwerper Gijs Bakker.
Behoefte aan sociale voorzieningen
Het Anker laat zien dat er behoefte was aan sociale voorzieningen in de wijk. Verbinding met de wijk werd in die tijd een belangrijk thema dat tot uitdrukking kwam in de oost-west binnenruimte, ook wel genoemd “binnenstraat”, die beide woonwijken met elkaar verbindt. Wie goed kijkt, ziet dat de huizen naast het gebouw dakvlakken hebben met een soortgelijke vorm en helling. Zo sluit Het Anker mooi aan bij de omgeving. De ligging, op een strategisch punt bij de rotonde naar Koudekerk aan den Rijn, vormt een ensemble (eenheid) met groenvoorzieningen, zoals het grasveld, de bomenpartij en de vijver aan de west- en zuidzijde.
Originele staat
Vijftig jaar na oplevering blijkt het gebouw bijna geheel in originele staat te zijn. De detaillering, constructies en materialen zijn grotendeels intact gebleven. Qua type is het Anker het enige nog bestaande multiculturele centrum van architect Ton Alberts en vormt daarmee een uniek gebouw.
Sinds 2018 doet Het Anker niet langer dienst als multifunctioneel centrum. Het heeft wel een zeer hoge waardering op de Cultuurhistorische Waardenkaart van de gemeente Alphen aan den Rijn. Het gebouw wordt nu anti-kraak gebruikt door enkele bedrijfjes. Het onderhoud aan het gebouw en de omringende tuin heeft op dit moment geen prioriteit. De gemeente is eigenaar en zoekt een nieuwe eigenaar voor dit gemeentelijk monument. Deze moet met een goed plan komen om Het Anker te laten voortbestaan met een andere gebruiksfunctie. Hopelijk wordt deze op korte termijn gevonden, want het verwaarloosde gebouw verdient een mooiere, nieuwe toekomst in de gemeenschap van Hazerswoude-Rijndijk!
Meer nieuws uit Alphen aan den Rijn?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie