Waar is de haven in de Alphense Havenstraat gebleven?
ALPHEN - Vlak bij het station van Alphen aan den Rijn ligt de Havenstraat: een licht gebogen straat. Toch is er nergens water te bekennen dat de naam van de straat zou kunnen verklaren. Was er in het verleden wel een haven? Voor een antwoord op die vraag moeten we 150 jaar terug in de tijd.
Door redactie Ons Erfgoed
In 1875 begon de aanleg van de spoorlijn Woerden-Leiden. Het toenmalige dorp Alphen kwam aan dit tracé te liggen, wat leidde tot de bouw van het station Alphen-Oudshoorn. In oktober 1878 werd het genoemde baanvak in gebruik genomen.
Spoorhaven
In die tijd vond goederenvervoer voornamelijk over water plaats. De behoefte om een verbinding te maken tussen de Oude Rijn en het spoor, was daarom groot. Vooral de Boskoopse kwekers, die groeikansen voor hun handel zagen, drongen sterk aan op zo’n verbinding. Daarom moest er worden gegraven. Vanaf het omleidingskanaal, net voorbij de Hofbrug, werd de Spoorvaart aangelegd. Dit water mondde uit in de nieuw gegraven Spoorhaven. Deze haven lag ongeveer tussen de huidige straten De Gasfabriek en de Havenstraat. Ideaal was deze situatie echter niet. De toegang tot de haven was smal en ondiep. Geregeld liepen de schuiten vast. Bovendien waren in het korte stukje twee bruggen: de houten Havenbrug en de vaste Hofbrug. Hoewel de doorvaarthoogte van de laatste brug redelijk was, werd die in 1897 vervangen door een ijzeren klapbrug. Hierdoor konden ook hoger geladen schuiten passeren.
Tegenstrijdige belangen
De gemeente Alphen, vanaf 1918 Alphen aan den Rijn door de samenvoeging van Alphen, Aarlanderveen en Oudshoorn, worstelde regelmatig met de Spoorhaven. De haven was van groot belang voor de plaatselijke industrie, waaronder Samsom. De haven speelde bovendien een grote rol bij de vestiging van de gasfabriek in 1902 aan de zuidkant van de haven, omdat de aanvoer van kolen via het spoor, grotendeels over water plaatsvond. Tegelijkertijd kreeg het toenemende verkeer over de weg steeds meer hinder van de smalle en wankele bruggen. Vooral de Hofbrug, een belangrijke schakel in de Rijksstraatweg tussen Leiden en Bodegraven, groeide uit tot een knelpunt. Daarom werd in 1934 de nostalgische klapbrug vervangen door een moderne elektrische bascule- (ophaal)brug. In datzelfde jaar kwam ook de spoorlijn Gouda-Alphen gereed. Voor Boskoop betekende dit een grote verbetering, maar voor de Alphense haven was het een flinke achteruitgang.
Andere locaties
Al vóór de Tweede Wereldoorlog dacht Alphen na over een nieuwe locatie voor de haven. Men zag in dat de ligging bij het station zowel de infrastructuur van het dorp als de groei tot een belangrijke industrievestigingsplaats steeds meer in de weg zat. Er werd daarom een nieuwe haven bij de spoorbrug over de Gouwe gepland. Na de oorlog verschoof echter de aandacht naar Alphen-West. De vestiging van de chocoladefabriek Baronie gaf namelijk in 1954 de voorzet voor de verdere ontwikkeling van het industriegebied aldaar. De opening van de Rijnhaven in 1961 in die buurt was daarvan een logisch gevolg. Later kreeg Alphen er nog een haven bij. In 2010 vond aan de Gouwe de opening plaats van de containerterminal Alpherium.
Havenstraat en omgeving
In afwachting van de toekomstige plannen om de Spoorhaven te verplaatsen naar elders werd in 1941 aan de noordzijde van de Spoorhaven de Havenstraat aangelegd. De straat volgde de oever van de gebogen haven. Dat zie je nog steeds. Alleen aan de noordzijde van de straat werden woningen gebouwd. Na de ingebruikname van de Rijnhaven in 1961 werden zowel de Spoorhaven als de Spoorvaart gedempt. Op de plaats van de voormalige Spoorhaven vestigden zich diverse diensten, zoals die van Gemeentewerken en de brandweer. De Spoorvaart maakte grotendeels plaats voor de Hoflaan. En de bruggen? De havenbrug verdween om de Prins Bernhardlaan te kunnen verbreden. De Hofbrug bestaat nog steeds, maar in een andere vorm: het is nu een vaste betonnen constructie. Daarmee blijft van de oude haven alleen nog de naam over van de straat die eraan herinnert. Op die manier is de haven er toch nog een beetje gebleven.
Dit bericht is ook gedeeld via ons WhatsApp-kanaal van gemeente Alphen aan den Rijn. Ook razendsnel het laatste nieuws in je app? Volg het Rodi-kanaal nu (anoniem) via deze link.
Meer nieuws uit Alphen aan den Rijn?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie