Samira el Kandoussi uit Amsterdam-Noord wil met podcast ‘hshouma’ en ‘sabr’ bespreekbaar maken

Door Hans Straeter

Samira el Kandoussi groeit vanaf haar geboorte op in Nederland en heeft een Marokkaanse Amazigh achtergrond. Op de vraag hoe ze zichzelf zou omschrijven, is het antwoord: “Ik beschouw mezelf als een multidimensionale vrouw; een vrouw met heel veel kanten. Een vrouw met veel levenservaring.” 

Het thema van de podcast kent ze al vanaf haar vroegste jeugd: “Ben zelf opgegroeid in een gezin met hshouma. Dus veel schaamte, dingen niet kunnen benoemen; niet uitspreken. Omdat ik een gevoelig kind was, heb ik daar veel last van gehad. Ik had veel vragen en als ik die vragen stelde dan stond mijn moeder met haar wijsvinger voor haar mond met ‘dat vraag je niet, dat is hshouma.’ Wat ik gewoon niet begreep want het waren vragen die ik graag beantwoord had willen hebben. Denk dat me dat beter zou hebben voorbereid op het leven.”

Dochters

Het milieu waarin ze opgroeit, is conservatief. Veel dingen bleven onbesproken: “Over mijn vrouwelijkheid kreeg ik dingen mee die betekenden dat ik ‘minder’ was dan een man. Daar had ik echt mijn bedenkingen bij en ik vond dat heel oneerlijk.” 

Het zijn niet alleen mannen die daarvoor verantwoordelijk zijn: “Het beeld van de vrouw wordt ook door de vrouw zelf in standgehouden. Dus het zijn ook de moeders en de oma’s zelf die in stand hielden dat je je als vrouw moet schamen. Kijk, ik kom uit een ingewikkelde situatie want de wereld waar ik vandaan kwam was dat een echte vrouw zoons baart. Misschien was dat vroeger in Nederland ook zo. Mijn moeder had acht dochters waarvan zeven achter elkaar, waardoor zij minder waard was dan de andere vrouwen. Ze kreeg één zoon en die kwam pas als nummer acht. Het ‘belangrijkste’ is dat je een zoon krijgt en die kwam maar niet waardoor ik overtuigingen meekreeg dat ik niet mocht bestaan. Ik moest onzichtbaar zijn, maar ik was gewoon een heel artistiek, vrolijk kind dat op zoek was naar antwoorden. Het was voor mij behoorlijk verstikkend om in zo’n omgeving op te groeien. 

Westerse cultuur is de schuldcultuur

Het betekende niet hardop praten als we bezoek kregen waar mannen bij waren. Niet zichtbaar zijn, niet lachen, niet tonen dat je plezier hebt. Ik kreeg vanwege mijn vrouwelijke vormen mee dat ik niet rechtop moest staan; ik leerde eigenlijk krom te gaan staan. Eigenlijk alles wat vrouwelijk was, dat naar plezier rook dat mocht niet. Je mocht wel een studie halen en je kreeg ook mee dat je moest trouwen, maar je mocht absoluut niet met een man praten en je werd ook bang gemaakt voor mannen. Als jongere wist ik niet hoe ik dat moest oplossen. Ik begreep het gewoon oprecht niet en mocht het ook niet uitspreken, wat leidde tot heel veel eenzaamheid. Ik voelde me echt alleen want je krijgt natuurlijk ook mee dat je niks mag vragen, je mag niet praten want dat is hshouma, je moet je schamen en ondertussen overkomt je van alles en wordt jou aangepraat dat je als vrouw minder bent en ik kon nergens terecht met die gevoelens en die emoties; ik ontplofte bijna.”

Sabr

Met die persoonlijke ervaringen was het niet verwonderlijk dat Samira el Kandoussi ‘Tussen Hshouma & Sabr’ koos als thema toen het Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders en de Alliantie Verandering van Binnenuit haar benaderden een serie podcasts te maken.

Gevraagd naar de betekenis van ‘sabr’ legt Samira el Kandoussi uit dat het gaat om het hebben van geduld: “Geduldig zijn is een prachtige eigenschap, maar het is natuurlijk belachelijk wanneer jij door anderen in je familie krijgt aangepraat dat je sabr moet hebben met een man die jou mishandelt. Je kunt sabr hebben met jouw man wanneer hij zijn werk kwijtraakt en je hem gaat steunen; ‘misschien moet ik er wat bij doen totdat je wat anders vindt.’ Dan heb je sabr of wanneer iemand ziek is dan heb je sabr, maar geen sabr hebben met iemand die jou vernedert of kleineert zoals bijvoorbeeld Meriem die in de eerste aflevering van de podcast vertelt dat ze elf jaar lang bij iemand bleef die haar sloeg, maar ze kreeg uit haar omgeving mee dat ze sabr moest hebben terwijl ze bij de eerste klap natuurlijk al had moeten gaan.”

Schaamtecultuur

“In de podcast leg ik ook het verschil uit tussen de schuldcultuur en de schaamtecultuur. De westerse cultuur is de schuldcultuur; dat houdt in dat wanneer jij als mens iets verkeerds hebt gedaan dan blijf jij als mens goed, maar jij hebt iets verkeerds gedaan. Dus dat zijn twee losse dingen. Je biedt je excuses aan en het is klaar, maar in de schaamtecultuur wanneer jij iets verkeerds hebt gedaan, ben jij zelf slecht. Ook wanneer jou iets slechts is overkomen, wordt jij slecht. Dus stel: iemand is misbruikt. Je kunt daar niet over praten dan want jij bent dan zelf ook slecht. Dat is zo desastreus aan een schaamtecultuur. Het is erger dan een schuldcultuur. Daarom heb ik de podcast gemaakt want het leidt natuurlijk tot enorme eenzaamheid wanneer jou iets is overkomen en jij krijgt het stempel dat jij degene bent die slecht is. Zo wordt het slachtoffer de dader in een schaamtecultuur.”

Bewustwording

Van Marokko tot Afghanistan; in veel landen hebben mensen te maken met schaamtecultuur en daarbij gaat het niet alleen om vrouwen: “Als een man misbruikt is als kind door een buurman kan hij daar niet over praten. Op mijn TikTok-kanaal bespreek ik dit soort dingen en ik krijg mails binnen van mensen en zie dan dat er heel veel speelt. Mijn doel is eigenlijk bewustwording en een bijdrage om uit die eenzaamheid te komen. Je bent niet de enige die dit is overkomen en door die verhalen te delen, hoop ik dat mensen zich niet alleen voelen.”

Power

De druk vanuit de partner, familie en schoonfamilie kan heel groot zijn: “De meeste mensen durven het niet uit angst om alleen te zijn, maar weet je wat pas echt erg is? Wanneer je in een heel groot gezelschap of familie bent en je voelt je alsnog alleen. Dan kan je maar beter je eigen weg inslaan en de zon gaat toch wel weer schijnen op je gezicht. Zoek daarbij een vertrouwenspersoon want jij bent jouw verhaal. Hoe jij het aan jezelf vertelt en wat jou is aangepraat en de overtuigingen die je over jezelf hebt; dat bepaal jij. Jouw werkelijkheid en jouw realiteit moet je niet door anderen laten bepalen. De power is bij jou.”

YouTube

Er worden drie afleveringen uitgebracht en volgend jaar komt er misschien een vervolg. De eerste aflevering van ‘Tussen Hshouma & Sabr’ is te zien op YouTube. In deze podcast spreekt Samira el Kandoussi over ervaringen van huiselijk geweld met de ook in Noord wonende Meriem. Aflevering 2 met Salima over haar afwezige vader volgt vrijdag 10 oktober.