Column HVB: ‘Adriaan Anthonisz, een vroege influencer’

Also read

Column HVB: ‘Vroeger rees er altijd een hooiberg op’

Hij was een burgemeesterszoon uit Alkmaar, zijn vrouw was verwant met de heer van Bergen, Hendrik van Brederode. Nog voor hij officieel beëdigd was als landmeter, kreeg hij al de prestigieuze opdracht om de kavels (percelen) in de nog modderige want net drooggelegde Bergermeer uit te meten. Het moest zo nauwkeurig mogelijk, ook de locatie van een kavel was van belang want op de ene plek kan de bodem van betere kwaliteit zijn dan op een andere. Hij schreef de meetgegevens in boeken op. Uiteindelijk werden alle kavels overzichtelijk in een kaart gepresenteerd. Op deze wijze wist een koper of pachter, die natuurlijk vooral niet te veel wilde betalen, exact waar hij aan toe was. Dit heeft ons de bekende kaart uit 1568 opgeleverd.

Jammer genoeg moest Adriaan in datzelfde jaar 1568 vluchten naar veiliger oorden toen Alva in de Nederlanden arriveerde met een leger uit Spanje. Al zijn bezittingen werden hem officieel afgenomen. Wanneer echter Alkmaar in juni 1572 de kant kiest van Willem van Oranje, kan hij meteen zijn oude werk weer oppakken want, op aandringen van diezelfde Willem van Oranje, moeten de stadsmuren van Alkmaar dringend worden gemoderniseerd. Er wordt gekozen voor aarden stadswallen en bolwerken, naar de nieuwste inzichten. Maar dit gaat ten koste van flink wat huizen en bedrijven die in de weg staan. Hij meet alles opnieuw nauwkeurig op zodat iedere gedupeerde precies weet welke schadevergoeding zal worden uitgekeerd. Uiteindelijk krijgt hij ook nog eens de leiding over de werkzaamheden. Het resultaat is bekend, Alkmaar houdt als eerste Nederlandse stad stand tegen het geduchte Spaanse leger.

De naam van Adriaan Anthonisz als vestingbouwer is hiermee gevestigd. Hij wordt veel gevraagd om te assisteren of te adviseren bij werkzaamheden aan stadsmuren. In 1579 wordt hij benoemd tot fortificatiemeester van Holland. Hij wordt met Simon Stevin beschouwd als de grondlegger van het oud-Nederlandse vestingstelsel. Hiernaast blijft hij ook nog als hoofdlandmeter in dienst van van het Hoogheemraadschap en als hoofdingeland van de nog droog te leggen Zijpe.

Wat begon in 1568 met een kaart met genummerde kavels bleek een trend te hebben gezet. Elke nieuwe drooglegging ging voortaan gepaard met een overzichtskaart met bijbehorende gegevens van kavels en iedere verandering in een stad met een vergelijkbare kaart waar alle poorten, percelen of bruggen keurig uitgemeten op stonden.

Het bleek dè manier te zijn om onvermijdbare discussies in goede banen te leiden.

Theo de Graaff, in de reeks Influencers van Bergen van het Sterkenhuis.