DIJK EN WAARD - Een NSB-burgemeester, het zal niet bij elke Langedijker bekend zijn en het is ook weinig om trots op te zijn. Het feit komt aan het licht als de dochter van Dirk Stoutjesdijk, Carla Kassing- Stoutjesdijk, zich op een dag meldt bij de Stichting Werkgroep Herkenning. Zij ziet in het voorjaar van 2022 op tv de documentaire ’Oorlog in Westerbork’, over de nasleep van de Tweede Wereldoorlog in het concentratiekamp, waar in de lente en zomer van 1945 NSB’ers en andere van collaboratie verdachte Nederlanders gevangen werden gezet. Er wordt een luikje in haar herinneringen geopend dat ze een tijdlang zorgvuldig had afgesloten. Ze voelt herkenning, en heeft bepaalde herinneringen, maar ook heel veel vragen. Ze zoekt contact met de stichting, die hulp verleent aan families met foute voorouders. Carla wordt door hen in contact gebracht met onderzoeker Harry Vogels uit Hilversum.
Het verhaal van Dirk Stoutjesdijk
Hij helpt haar door in de archieven te duiken bij het Nationaal Archief en het Regionaal Archief Alkmaar. Hij vindt daar het verhaal van Dirk Stoutjesdijk. “Een ijdele man, die er heel graag bij wilde horen. Een stiekemerd, die over de ruggen van onschuldigen goede sier maakte als burgemeester, maar zeer geen burgervader. Des te meer respect kreeg ik voor zij vrouw en de moeder van Carla en haar oudere zusje Henny: Louise.”
Harry vertelt: “Louise is in de jaren ’30 korte tijd lid geweest van de NSB, maar vanaf het begin van de oorlog is ze fel tegen de Duitsers. Zij wil ook het liefst scheiden van Dirk, maar in 1943 is ze nog steeds getrouwd met hem en verhuist ook mee naar Langedijk. Dat heeft een reden. Als zij zou gaan scheiden in deze fase van de oorlog, betekent dat dat zij haar twee dochters kwijt zou zijn. In het Duitse rechtssysteem in de oorlog werden de meisjes namelijk toegewezen aan de vader. Dirk zou de kinderen dan zonder twijfel in Duitsland laten opvoeden in de jeugdkampen van Hitler. Louise krijgt het dringende advies van een advocaat in Alkmaar om pas te scheiden van Dirk als de oorlog is afgelopen. Ze moet letterlijk de rit uitzitten.”
Burgemeesterswoning staat er nog steeds
Louise en Dirk wonen als een gezin in de burgemeesterswoning in Zuid-Scharwoude, aan de Dorpsstraat, het nog steeds prachtige pand pal naast De Roode Leeuw. “Louise laat aan de inwoners van Langedijk nooit zien dat er in de woning felle woorden worden gesproken over het handelen van haar man. Ook laat ze niet blijken dat zij af en toe wordt geslagen door hem. Wel is ze blij dat ze weg is uit Heemstede. Want daar kwam altijd Hanna Jessurun over de vloer, een fanatieke NSB-vrouw, die zeer veel invloed had op Dirk.”
Louise, Henny en Carla maken vele angstige momenten mee in de burgemeesterswoning. “Vooral als er bezoek komt van zeer hoog geplaatste Duitsers. Er zijn momenten dat er zelfs Duitse militairen komen, die later veroordeeld zijn als oorlogsmisdadigers. Louise, Henny en Carla kruipen op zulke momenten naar zolder.”
Een van de meest ontroerende verhalen in het boek speelt zich af rond Dolle Dinsdag op 5 september 1944. “Dit is de dag dat heel Nederland feest viert, omdat men denkt dat Nederland op die dag bevrijd wordt door de geallieerden. Maar deze komen niet verder dan Zuid-Nederland en alle feesten worden snel gestopt, ook vanwege schietpartijen van de Duitsers. Alle vrouwen en kinderen van de NSB-mannen worden op die dag door de NSB-leiding gedwongen naar Noord-Duitsland te vluchten. Dirk brengt Louise, Henny en Carla naar het station in Amsterdam en met duizenden vertrekken zij, voor lange tijd, naar onbekend gebied. De trein blijft steken op station Hooghalen, enkele kilometers van Kamp Westerbork. In dit kamp zitten op dat moment nog honderden Joden, die wachten op een trein naar Bergen-Belsen. Alle passagiers worden gedwongen te lopen van station Hooghalen naar Kamp Westerbork. In Kamp Westerbork worden in hoge snelheid barakken leeggehaald voor deze familieleden van de NSB’ers. Louise wil zo snel mogelijk uit dit kamp weg, het is er verschrikkelijk. Ze bedenkt een plan. Ze loopt met haar kinderen en een paar anderen naar buiten het kamp. Slapen een nacht in een hooiberg bij een boerderij en lopen de volgende dag terug naar het treinstation. Daar koopt Louise een stationschef om met juwelen, die zij altijd onder haar rok draagt. En hiermee krijgt zij toestemming terug te reizen naar Langedijk. Waar de deur tot ieders schrik wordt opengedaan door Hanna Jessurun, die blijkbaar haar plek in bed heeft warm gehouden. Het gezin Stoutjesdijk is weer compleet en Hanna vertrekt terug naar Heemstede.”
In de winter van 1944 - 1945 zijn de rollen omgedraaid. Louise heeft het voor het zeggen in de burgemeesterswoning. Ze vangt er zelfs mensen op, die op zoek zijn naar voedsel.
In mei 1945 volgt de bevrijding en Dirk en Louise worden allebei opgepakt. Louise wordt gevangen gehouden in het interneringskamp in Alkmaar, Carla en Henny verblijven intussen bij de zusters Ursulinen in Bergen. Dirk krijgt na een lang proces negen jaar gevangenisstraf opgelegd, maar wordt na vijf jaar vrijgelaten omdat hij hartpatiënt was. Na zijn vrijlating had hij niks meer: geen gezin, geen huis, geen spullen. Hij trekt bij zijn minnares Hanna en haar moeder in. Vijf jaar na zijn vrijlating overlijdt hij. Louise kwam na een paar maanden alweer vrij, maar kon zonder inkomen lange tijd weinig voor haar dochters betekenen. Ze woont op een kleine zonderkamer en kan haar meisjes alleen af en toe bezoeken. Het zal nog jaren duren voordat dit gezin weer compleet is.
Volgens Harry heeft het vertellen van haar verhaal bij Carla zowel opluchting als spanning teweeg gebracht. ”Maar ze is erg blij, dat ik haar vader en moeder weer heb thuisgebracht. Zij weet nu bijna alles, wat zij tot op heden niet geweten heeft. En dat komt allemaal door de dossiers in de archieven.”
Geert van Diepen maakte bijbehorend lesboek
Behalve ’Dossier Dirk’ komt er op 16 april nog een boek uit: ’Schaamte voor je achternaam’ van Geert van Diepen uit Sint Pancras, eigenaar van het Zoldertheater en columnist van deze krant. Hij heeft op basis van het boek van Harry Vogels en aanvullend onderzoek het verhaal van Dirk verteld door de ogen van Carla’s zus Henny. Dit boek, voorzien van doe-opdrachten, vormt een bijzonder schoolproject speciaal bedoeld voor kinderen uit groep 8 van de basisscholen en de eerste klas van het voortgezet onderwijs. “Verteld vanuit het meisje Henny, wiens vader hartstikke fout was in de oorlog. Wat dat doet met een kind, dat zich van geen kwaad bewust is, maar wel haar hele leven met die besmette achternaam zit opgescheept. Dat heb ik geprobeerd te verwoorden in ‘Schaamte voor je achternaam”, aldus Geert. “In het boek van Harry wordt voornamelijk het relaas verteld van dochter Carla, wier verhaal leidend was voor zijn boek. Ik koos ervoor om haar oudere zus Henny aan het woord te laten in mijn boek. Henny leeft niet meer, maar ze schreef ooit haar ervaringen over de oorlogsjaren in een familieboek. Die informatie was de basis voor mijn verhaal. Henny was in die tijd veertien, terwijl Carla negen jaar oud was. Als je zo jong bent heb je een heel andere beleving van de wereld om je heen. Ik heb geprobeerd om dit verhaal, gezien door haar ogen en met de belevingswereld van een puber, te vertellen. Aangevuld met feiten uit het archiefmateriaal dat Harry vond in het archief in Alkmaar en in Den Haag.”
Let op: dit is een artikel uit 2023.
Meer nieuws uit Dijk en Waard?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie