Heerhugowaard toen en nu: 40 jaar groei in vogelvlucht
Patricia Smagge
HEERHUGOWAARD - Een jubileum voor Heerhugowaard! Deze week vieren we dat deze uitgave van Rodi Media precies 40 jaar bestaat. Dat doen we met een feestelijke editie vol terugblikken en felicitaties. Sinds 1985 is er veel veranderd in Heerhugowaard; wie hier 40 jaar geleden voor het laatst rondliep zal het niet meer herkennen.
Wie de luchtfoto van Heerhugowaard uit de late jaren zeventig bekijkt, ziet een dorp dat nog volop in de kinderschoenen, uitgestrekte akkers en een compacte kern vormen het beeld. In 1985 telde Heerhugowaard ongeveer 33.000 inwoners; het merendeel woonde in de oudere wijken ten noorden van de Stationsweg. Ten zuiden daarvan lag nog vooral polder. Toch stonden juist in die jaren de contouren van het Heerhugowaard dat we nu kennen al in de steigers.
Fundament
Reint Mellema, jarenlang stedenbouwkundige bij de gemeente en schrijver van het naslagwerk ‘De Waard Verklaard’, volgde die ontwikkelingen van dichtbij. “Je ziet het pas goed als je terugkijkt” zegt hij. “In die jaren werd het fundament gelegd voor wat later een echte stad zou worden.” De basis voor die groei kwam uit het bestemmingsplan Centrum Zuid-West uit 1972, goed voor 3.600 nieuwe woningen en een nieuw hoofdcentrum. Eind jaren zeventig werd gestart met de bouw van de Edelstenenwijk en de eerste plannen voor winkelcentrum Middenwaard. In 1985 waren die ontwikkelingen zichtbaar, maar de echte uitbreiding moest nog beginnen. “Rivierenwijk en Molenwijk waren nog papier” vertelt Mellema. “Het waren schetsen en maquettes waarover we vergaderden. In het veld zag je er nog niets van terug.”
Keuzes maken
Ondertussen werd binnen de Dienst Openbare Werken gewerkt aan bestekstekeningen voor de nieuwe woongebieden. Ook de plannen voor Butterhuizen en Oostertocht lagen in voorbereiding. Maar de economische crisis in de jaren tachtig zorgde voor een abrupt andere realiteit. De woningbouw stagneerde, budgetten stonden onder druk en de gemeente moest haar visie aanpassen. Dat resulteerde in 1988 in een nieuwe structuurvisie. “We moesten pragmatischer worden en durfden keuzes te maken die we een paar jaar eerder niet hadden voorzien” zegt Mellema.
Schot in de roos
Een van die keuzes was het opsplitsen van Oostertocht: een deel bleef bedoeld voor woningbouw, het andere kreeg de bestemming ‘productiebos’. De helft van het gebied werd verkocht aan Staatsbosbeheer, waaruit het Waarderhout ontstond. “Dat was achteraf een schot in de roos” vertelt Mellema. “Een woonwijk in balans met een groot groengebied. Dat versterkte het woonklimaat enorm.”
Verstedelijking
Terugkijkend ziet Mellema dat juist de gebieden die het sterkst zijn getransformeerd, het beeld van Heerhugowaard blijvend hebben gevormd. In het bijzonder het centrumgebied. “De ontwikkeling van het Hoofdcentrum naar een Stadshart is misschien wel de grootste verandering” zegt hij. “Je ziet hoe functies zich opstapelen: wonen, winkelen, cultuur, horeca. Dat is stedelijk. Dat hadden we in 1985 niet.”
Van maïsveld naar skyline
Ook het stationsgebied onderging een metamorfose. Waar vroeger maisvelden stonden, verrezen vanaf de jaren negentig hoge wooncomplexen en kantoren. “Het stationsgebied bepaalt nu de skyline” legt Mellema uit. “En die skyline gaat de komende jaren nog verder omhoog.”
Stad van de Zon
Een van de meest vernieuwende projecten was de ontwikkeling van Zuidwijk-Huygenhoek. Dit gebied vormde een breuk met de traditionele verkaveling: geen strakke lijnen, maar speelsere structuren die beter aansloten op het landschap. Toch verbleekt die vernieuwing bij wat daarna kwam: de Stad van de Zon. “Dat project heeft Heerhugowaard op de kaart gezet” zegt Mellema. “Het brak radicaal met de polderlogica. Een wijk als een eiland in een meer — dat had niemand in Noord-Holland eerder gedaan.”
Durf
De wijk werd bovendien energieneutraal, als eerste ter wereld op die schaal. “Het getuigde van durf” zegt Mellema. “Niet alleen van de ontwerpers, maar ook van het bestuur. Zij durfden af te wijken van het bekende en kozen voor een revolutionair concept.”
Duurzaam bouwen werd mainstream
Met de ontwikkeling van De Draai werd de koers opnieuw bijgesteld. De gemeente legde de lat voor duurzaamheid hoog, maar gaf meer verantwoordelijkheid aan marktpartijen en bewoners. “Duurzaam bouwen werd mainstream” zegt Mellema. “Volledig energieneutraal is tegenwoordig geen unicum meer.”
Identiteit
In 1985 waren er overigens nog helemaal geen stadse ambities. “We bouwden woningen omdat mensen ze nodig hadden. Niet omdat we per se een stad wilden worden” zegt Mellema. Toch leidde die woningbouw onvermijdelijk tot verstedelijking. De identiteit van Heerhugowaard veranderde volgens Mellema echter niet door de woonwijken, maar door het centrum en infrastructuur. “Een woonwijk is een woonwijk” zegt hij. “Het zijn de voorzieningen, de drukte, de schaal die een stad maken.”
Fusie
Nu Heerhugowaard en Langedijk zijn samengegaan als Dijk en Waard, wacht een nieuwe ruimtelijke opgave. Een gezamenlijke structuurvisie moet richting geven aan de ontwikkeling van de komende decennia. “Je kunt kiezen voor één stedelijk geheel of voor een netwerk van kernen met een eigen identiteit” zegt Mellema. “Maar het moet wel kloppen als geheel.”
Belangrijk wordt de verbinding tussen Stadshart en Stationsplein, inclusief een ondertunneling van de Zuidtangent en een aantrekkelijker looproute. “Dat moet stedelijker, logischer, prettiger. Pas dan klopt het hart van Dijk en Waard” zegt hij. Ook de herinrichting van de westzijde van het spoor is daarin cruciaal. Een dubbelzijdig Stationsplein moet de nieuwe gemeente fysiek voelbaar maken.
Na veertig jaar bouwen ziet Mellema een rode draad: “De enige constante is verandering. En wat ik mooi vind: Heerhugowaard heeft altijd de moed gehad om vooruit te durven kijken.”
