Onterecht vergeten: dichter Elisabeth Hoofman schreef voor de Tsaar van Rusland
HAARLEM - De naam van de Hoofmanstraat in het Garenkokerskwartier zorgt soms voor verwarring. Velen denken dat er een D is weggevallen en er eigenlijk Hoofdmanstraat hoort te staan. Maar nee, in de zeventiende eeuw groeide in Haarlem een meisje op: Elisabeth Hoofman. Naar haar is de straat vernoemd.
Elisabeth werd in 1664 geboren in een welgesteld doopsgezind gezin. Haar vader, Joost Hoofman, had een bloeiende onderneming en kon zijn dochter een opleiding bieden die voor meisjes in die tijd uitzonderlijk was.
Terwijl leeftijdsgenoten leerden hoe zij een huishouden moesten voeren, kreeg Elisabeth les in Grieks en Latijn. Op haar zestiende vertaalde ze Griekse gedichten en schreef zij al zelf poëzie in het Latijn. Daarmee behoorde zij tot een kleine kring van hoogopgeleide vrouwen. Haar gedichten gingen over vriendschap, verlies, liefde, familie en het buitenleven rond Haarlem.
Vanuit Haarlem bouwde zij een netwerk op van schrijvers, uitgevers en wetenschappers. Binnen dat voorname netwerk ontmoette Hoofman ook haar echtgenoot, de koopman Pieter Koolaart. Ook na haar huwelijk bleef ze dichten, vooral ter gelegenheid van bruiloften en feesten. Met haar gelegenheidsgedichten hield Elisabeth haar netwerk in stand.
Schrijven voor Russische Tsaar Peter de Grote
In die periode schreef ze een gedicht voor de Russische Tsaar Peter de Grote, die samen met zijn echtgenote Catherina door het koppel in Haarlem in huize Bellevue werd ontvangen:
Roem zijnen geest meer dan zijn krijgstrofeen, ‘t Weetgierig brein vond Rusland lang voorheen
Toch wilde Elisabeth haar werk nauwelijks publiceren. Dat was niet ongebruikelijk, want van vrouwen werd in die tijd verwacht dat zij bescheiden bleven. Openlijk streven naar literaire roem kon als ongepast worden gezien. Daardoor bleven veel van haar gedichten in handschrift bewaard, gelezen door vrienden en bekenden, maar onbekend voor een groter publiek.
Haarlem verlaten
Door financiële tegenslagen verloor haar man vrijwel zijn gehele vermogen. Het gezin moest Haarlem verlaten en vertrok uiteindelijk naar Kassel in Duitsland. Daar leefde Elisabeth onder veel bescheidener omstandigheden dan zij ooit had gekend. Toch bleef zij schrijven.
Veertig jaar na haar dood gaf dichter Willem Kops De Naagelaatene gedichten (1774) uit om het werk van Elisabeth opnieuw onder de aandacht te brengen.
De bundel bevat ook een levensbeschrijving, gebaseerd op verhalen van haar dochter Petronella Elisabeth. Daarmee was Elisabeth de allereerste vrouw die een eigen eerbetoon kreeg voor haar werk.
Dankzij die uitgave weten we vandaag nog wie Elisabeth Hoofman was.
Onterecht vergeten: professor Jan Bronner, een Haarlemse kunstenaar van formaat (1881-1972)
Meer nieuws uit Haarlem?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie