De vervlogen geschiedenis van Hoeve Ypenburg

Door: Robert Heijdemann

“Ypenburg kennen de mensen van het vliegveld en de grote Vinex-woonwijk. Oorspronkelijk is het echter een 17-de -eeuws landhuis met boerderij geweest”, vertelt Willem jr. in de tuin van het Rijswijkse museum. In 1930 werd op die plek werd een grote nieuwe hoeve gebouwd, wederom Ypenburg geheten. Op deze boerderij woonde mijn familie. Ik vanaf mijn geboorte in 1946 totdat de boerderij in 1979 moest verdwijnen om plaats te maken voor de aanleg van het verkeersplein”. Al lang koesterde Willem jr. het voornemen om een boek te schrijven over de hoeve waar hij is geboren en een groot deel van zijn leven woonde en werkte.

Prinselijk bezoek

Voor de feestelijke overhandiging heeft Willem veel oude buren uitgenodigd en ook oud medewerkers. Niet iedereen woont meer in Rijswijk. Het heeft een beetje weg van een gezellige reünie. “Toen mijn vader in 1979 de boerderij moest verlaten wilde hij wel in Rijswijk blijven wonen. Tot zijn overlijden in 1986 was dat op de Frans Halskade” vertelt Willem jr. In de vele decennia dat de Vaandragers hier hun boerenbedrijf hadden, maakten ze veel mee. Zo ontvingen zij prinselijk en ander hoog bezoek omdat de hoeve en de modelstal bekend waren. In de Tweede Wereldoorlog werd de hoeve gevorderd. Willem jr.: “Mijn ouders vertrokken met de koeien in een schuit vanaf de Hoornbrug naar Mijnsherenland. Na de oorlog kwamen ze weer terug”.

Mien Wenneker

In 1606 komt de naam Ypenburg voor het eerst voor. Een buitenplaats met een hofstede. In die jaren waren er in Rijswijk zo’n 50 buitenplaatsen. Ypenburg lag waar nu het knooppunt is van de A4 is met de A3 richting Delft. Er omheen lagen de buitenplaatsen Delfsvliet en Zuidhoorn als naaste buren. De buitenplaats Ypenburg raakte in verval en werd in 1887 gesloopt. Het boek van Willem Vaandrager maakt ook nog melding van Prins Hendrik, de echtgenote van Koningin Wilhelmina, die op Zuidhoorn een nakomeling verwekte bij Mien Wenneker. In 1927 werden plannen gemaakt voor de bouw van een boerderij waar de Vaandragers later vele jaren het boerenbedrijf zullen uitoefenen. Deze boerderij was de opvolger van de hoefstede die daar sinds de 17-de eeuw had gestaan. Het werd een hypermoderne, robuuste, kolossale boerderij met twee stallen van 54 meter lang en elk met 50 koeien. In 1934 konden grootvader en vader van Willem jr. de boerdeij pachten. Vader Willem sr. trouwde in dat jaar met Marina. 

De hoeve zoals die van 1932 tot 1970 op Ypenburg stond, ter hoogte van het huidige knooppunt Ypenburg. - Privéfoto

Japanse prins

De modelstal werd wel de mooiste van Nederland genoemd. In augustus 1937 kwam zelfs de broer van de Japanse keizer, prins Chichibu op bezoek. Hij bekeek ook de centrale verwarming en de badkamer met koud en warm water. Bij de aanval op vliegveld Ypenburg in mei 1940 kwamen ook de boerderijen zwaar onder vuur te liggen. Op Hoeve Ypenberg waren 100 Nederlandse militairen gelegerd, terwijl op Hoeve Johanna de Duitsers zaten. Over en weer werd geschoten. Na het bombardement op Rotterdam, capituleerde Nederland. De Vaandragers konden op hun boerderij blijven,maar moesten dan wel voor de Duitsers gaan werken. Dat weigerde vader Willem sr. De familie vertrok met hun koeien. In de oorlogsjaren was de boerderij door de bezetters in gebruik om varkens te fokken.

Scouting Ypenburg

Eén van de stallen is ook verhuurd geweest aan Indola, het Rijswijkse bedrijf in haarverzorging- en kappersproducten. Hier werd verpakkingsmateriaal opgeslagen. Op één van de weiden is nog een tijdje een korfbalclubje actief geweest, maar vooral heeft de boerderij lang onderdak verleend aan de scoutinggroep. In 1937 begon mevrouw Ravestein, de eerste akela van de groep hier met zes welpen. In 1960 verhuist de groep naar het Klimophuisje op het Julialaantje, maar bleef zich wel Scouting Hoeve Ypenburg noemen. 

Ook de Rijswijkse wielerbaan staat op een steenworp van de boerderij. Voor de oorlog werden hier veel wedstrijden gehouden en in 1947 werd de befaamde Haagse sprinter hier Nederlands kampioen. In de oorlog werd de baan gesloopt. Op dezelfde plek kwam in 1947 een speedwaybaan. De Vaandrager broers Jaap en Piet maakten hier een lucratief handeltje. Bij de baan was geen plek voor fietsen. Die konden de bezoekers parkeren bij de boerdeij, voor 15 cent per fiets.

Een familiefoto met vader Willem sr, moeder Marina en drie zoons Jaap, Piet en Arie . Willem jr. is nog niet geboren. - Privéfoto

Willem Vaandragerstraat

De hoeve Ypemburg floreerde goed na de oorlog, het gezin Vaandrager met vader Willen en moeder Marina en de broers Jaap (1936). Piet (1937), Arie (1941) en de auteur van dit boek Willem (1946). In 1959 werd gevierd dat vader en moeder 25 jaar waren getrouwd. Met een feest in Drievliet, toentertijd een bekende feest locatie. Later kwam hier restaurant De Chinese Muur. 

Vader Willem was meer dan een vooruitstrevende boer, hij werd ook bestuurslid van de Raiffeisenbank (voorloper van de RABO-bank), hoofdingeland van het Hoogheemraadschap van Delfland, kerkvoogd, actief in de Oranjevereniging en ook gemeenteraadslid van Rijswijk. “Het is eigenlijk wel tijd voor een Willem Vaandragerstraat”, vult Willem jr. aan. In 1971 nam Willem jr. het bedrijf over. Zijn kinderen Marina en Mariska beleefden hier een mooie jeugd. Ze groeiden op tussen de koeien.

De aanleg van Rijksweg A13 met links hoeve Ypenburg. - Archieffoto

Sinds jaren vijftig was er al sprake van uitbreiding van het verkeersplein. De economie groeide in de naoorlogse jaren. De wegen trokken steeds meer autoverkeer aan, zodat een uitbreiding van het verkeersplein van de A13 en A 4 noodzakelijk werd. In 1974 werd bekend dat de locatie van de boerderij nodig was. Eind 1979 moesten ze vertrekken. “Alle opstallen zijn afgebroken om ruimte te maken voor het verkeersplein. Bij de sloop is nog een oude V1-bom op het land gevonden en lag het werk stil. Later bleek er 935 kilo sprinstof nog in de niet omtplofte bom te zitten. Wij dachten al die jaren dat het een bomscherf was en bij het maaien reden we er wel tegen aan”, grijnst Willem jr., die zijn herinneringen heeft vastgelegd voor het nageslacht. Zijn boek, ‘Herinneringen aan Hoeve Ypenburg’, geeft een mooi beeld van het boerenleven maar ook van de veranderingen in Rijswijk.