Rataplan Rijswijk: ‘We kunnen wel sluiten als gemeente gaat handhaven’

Door Debbie van Eijk-Valstar

De Bogaard ligt er maandagochtend 3 april stil bij, als in een diepe slaap gehuld. Boven de tegels van het Bomenplein hangt de verwachting van winkelend publiek, de pinguïns staan alvast te poseren onder de kleurrijke bollen die gespannen zijn tussen de bomen. Maar de winkels zijn nog gesloten. Een stuk verderop, aan de Prinses Beatrixlaan, ligt sinds twee jaar het Rijswijks filiaal van Rataplan. Hier zijn ze al om 9 uur open.

Klimaatburgemeester

Binnen is er volop ruimte en licht. Aan de rust die hier op de vroege ochtend hangt, is niet te merken dat hier gisteren nog bijna een zeecontainer aan tweedehands spullen is afgeleverd. De meubels, boeken, woonaccessoires en serviezen staan ordelijk uitgestald, elk op hun eigen afdeling. Rijswijkse Klimaatburgemeester Hans Thiebou komt hier graag met zijn vrouw. Hij vertelde eerder in Groot Rijswijk hoe belangrijk hij hergebruik van spullen vindt voor het milieu. Het idee om aandacht te geven in Groot Rijswijk aan de nieuwe registratieplicht, en vooral een oproep te doen aan de gemeente om hier níét op te handhaven, komt dan ook van Hans. 

De registratieplicht geldt voor goederen als sieraden, elektronica en schilderijen. - DvE

Nieuwe registratieplicht

Wat houdt die nieuwe registratieplicht in? Het gaat om een besluit van het ministerie van Justitie, volgens het zogenaamde Digitale Opkopersregister (DOR). Daarin worden handelaren verplicht de spullen die zij aangeboden krijgen te registreren. Hieronder zouden ook kringloopwinkels vallen. Registeren zij bepaalde spullen niet, zoals schilderijen, sieraden en elektronica, dan kunnen ze een hoge boete krijgen. Hans: “De bedoeling van de registratie is om heling tegen te gaan. Dit is bij kringloopwinkels totaal niet aan de orde. De spullen worden gratis door particulieren aangeboden.” 

Geen dief denkt: ‘Ik ga het even bij de kringloop brengen’

Ook de directeur-bestuurder van Rataplan Nederland, Gert-Jan Dekker, wijst op het feit dat mensen die spullen inleveren bij de kringloopwinkel, daar geen cent voor krijgen. “Er is geen dief die over zijn gestolen goederen denkt: ‘Ik ga het even bij de kringloop brengen’.” 

Legitimatie verplicht

Volgens de nieuwe wet moet ook het legitimatiebewijs van de brenger worden getoond en gekopieerd. Dat moet al als iemand een elektrische kookwekker inlevert. Gert-Jan: “Per jaar worden er 1 miljoen kilo aan goederen bij onze winkels gebracht. Dat zijn héél veel vrachtwagens. Het is ondoenlijk om daar per stuk een registratie op na te houden. Dat zou een ongelooflijke hoeveelheid werk geven.”

Per jaar worden er 1 miljoen aan goederen bij de kringloopwinkels van Rataplan gebracht. - DvE

Fietsen worden momenteel als enig product geregistreerd. - DvE

Ook Sabrina van Vliet, bedrijfsleider bij Rataplan Rijswijk, ziet het somber in als er gehandhaafd zou worden door de gemeente op het registreren van producten. Zij verwelkomt ons deze maandagochtend aan een van de tafels in het filiaal, met een kopje koffie. Het gebeurt vaak dat inwoners hier binnen lopen om gewoon lekker een tijdje te zitten, iets lekkers te halen in de horecacorner en misschien aan de praat te raken met anderen. “Er komen ook weleens klanten piano spelen.” De tafel waar we aan plaatsnemen, is oud en van massief eiken. Op de zijkant is een prijskaartje bevestigd: een paar tientjes. Sabrina: “Oude meubels zijn in. Ze zijn tijdloos, gaan jaren mee.”

Het kopen en opknappen (’upcyclen’) van oude meubels is ‘hip and happening’, vooral ook onder jonge mensen. - DvE

Bedrijfsleider Sabrina van Vliet voorziet spanning bij haar medewerkers, vaak mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, als zij onverwacht bezoek krijgen van boa’s. - DvE

Zeecontainer aan spullen

Hoe het over het algemeen met het Rijswijkse filiaal van Rataplan gaat? Sabrina: “De winkel wordt steeds beter gevonden. Het is relatief druk met de inbreng van goederen. Alleen gisteren al, zondagmiddag, werd er bijna een zeecontainer aan spullen ingeleverd. Behalve om al het werk dat de nieuwe registratieplicht kost - “We hebben simpelweg niet de capaciteit om elk digitaal fotolijstje of staafmixer te registreren” -, is er ook nog het sociale aspect: “Wij werken hoofdzakelijk met mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Die vinden contact al wat lastiger. Dan moeten zij straks aan klanten om hun legitimatiebewijs vragen. Dat kan best wel wat weerstand opleveren, waar zij moeilijk mee om kunnen gaan.”

Mensen met beperking

Bij Rataplan werken, behalve mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, ook veel gepensioneerde vrijwilligers. Een van hen is Tonnie (73). Zij zet zich al vanaf het begin in voor dit Rijswijkse filiaal. Vooral de sociale contacten vindt ze leuk. “Ik herinner me nog hoe het er hierboven uitzag, twee jaar geleden toen we begonnen. Er waren nog geen stellingen.” Dat is nu wel anders. De winkelruimte ziet er heel opgeruimd uit. “Ik heb het samen met mijn collega’s Sabine en Angelique ingericht. Ik ben verantwoordelijk voor de kledingafdeling.” Kleding is altijd al Tonnies ‘ding’ geweest. Het mooie aan werken bij Rataplan vindt zij dat echt iederéén er kan werken. “De werkzaamheden worden op de medewerker aangepast. Als je last hebt van je lichaam, hoef je alleen lichte werkzaamheden te verrichten. Als je niet kan lezen, werken we met pictogrammen.”
Sabrina: “90% van de kringloopwinkels werken met mensen met een beperking. Die help je aan een baan.”
Zelf heeft Hans vorig jaar een negatieve ervaring gehad met twee handhavers van de gemeente, die dreigden hem een boete op te leggen omdat hij een windlicht bij het grofvuil vandaan had gepakt. Daar heeft hij nog weken over in gezeten.
Sabrina: “Kun je nagaan hoe het voor onze, toch vaak kwetsbare medewerkers zal zijn als hier handhavers binnenkomen die vragen: ‘Zijn die spullen wel geregistreerd?’”

Vrijwilligster Tonnie (73) heeft de kledingafdeling ingericht. - DvE

Circulaire economie

Hans: “Deze wet helpt de circulaire economie gewoon niet vooruit.”
Sabrina is het met hem eens. Bij Rataplan hebben ze die circulariteit juist heel hoog in het vaandel staan. “Spullen die we niet verkopen, worden helemaal uit elkaar gehaald. We hebben ons eigen recyclingstation in Delft, een zogenoemde ‘hub’, al onze filialen uit de regio brengen daar een deel van het afval heen. Het doel is uiteindelijk op nul restafval uit te komen.”

Het doel is: op nul restafval uitkomen

Er is een grote kans dat de nieuwe wet op termijn niet meer voor kringloopwinkels geldt. Er wordt momenteel druk gelobbyd. Gert-Jan: “Maar dat zou nog een jaar kunnen gaan duren.” Intussen is het aan gemeenten om te bepalen in hoeverre ze gaan controleren of de kringloopwinkels alle betreffende producten goed registreren. In Amsterdam doen ze dat bijvoorbeeld niet, in Den Haag wel.

Reactie gemeente

Of er in Rijswijk gecontroleerd gaat worden op registratie van de betreffende goederen? De gemeente Rijswijk schrijft: “Op dit moment handhaven we er niet op, want we hebben andere prioriteiten en onze capaciteit is beperkt. Dat wil niet zeggen dat de situatie zo blijft. We houden bijvoorbeeld goed in de gaten wat de gemeenten om ons heen doen. Als zij wel kringloopwinkels gaan controleren, dan zullen wij dat ook moeten doen om een waterbedeffect te voorkomen.”

Op dit moment handhaven we er niet op

Wethouder Mark Wit (Milieu en Duurzaamheid): “Kringloopwinkels zijn belangrijk voor onze circulaire economie.” Hij vindt het dan ook “zorgwekkend als kringloopwinkels door deze wetgeving omvallen” en “hoopt dat er een uitzondering gemaakt kan worden.”

Het team van Rataplan Rijswijk. - DvE