Vrijheid ben je sneller kwijt dan je lief is’

DOOR PETER SPEK

Het is een traditie, dat de nieuwe burgemeester in zijn eerste jaar de herdenkingstoespraak uitspreekt en ondanks dat hij pas kort zijn burgemeestersambt uitvoert, liet hij zijn betrokkenheid bij de stad al zien. Maar ook met persoonlijke verhalen uit de Tweede Wereldoorlog over zijn familie, maakte hij indruk. “Een ding merkte ik al snel: de herinnering aan de oorlog leeft hier in Vlaardingen nog echt. Niet als iets uit de geschiedenisboeken. Niet als iets van alleen vroeger. Maar in namen, in plekken, in verhalen die nog steeds iets losmaken”, begon hij zijn herdenkingstoespraak.

Natuurlijk noemde hij de Geuzen. “Mensen die opstonden toen wegkijken makkelijker was. Gewone mensen die niet begonnen met grote woorden, maar die op een punt kwamen waarop zij wisten: tot hier en niet verder. En juist dat menselijke zorgt ervoor dat de Tweede Wereldoorlog ons nog steeds raakt.”

Frederik Zevenbergen noemde één van de Geuzen als voorbeeld van verzet. “De Vlaardinger Arij Kop. Niet alleen een naam uit de geschiedenis, maar een man met een gezin, een huis en een leven hier in de stad. In het Oranjehotel las ik zijn afscheidsbrief. Dan komt zo’n naam ineens heel dichtbij. Na het bombardement op Rotterdam besloot hij dat wegkijken geen optie was. Hij sloot zich aan bij de Geuzen. Hij werd gearresteerd, mishandeld, opgesloten in het Oranjehotel en op 13 maart 1941 op de Waalsdorpervlakte gefusilleerd.”

Familieverhaal

Dat brengt mij ook terug naar mijn eigen familie. “Mijn vaders ouders, zijn broer en zus zagen vanuit de Hoeksche Waard de rookwolken boven Rotterdam na het bombardement. Mijn grootouders van moeders kant waren echte Rotterdammers. Mijn grootvader handelde in tabak.

Bij het bombardement werden zijn loodsen en kantoor verwoest. Bij ons thuis ging het daar niet voortdurend over. Het zat eerder in losse herinneringen, in kleine verhalen: Mijn grootouders die een buurman opvingen, omdat zijn huis te zwaar beschadigd was. Mijn vader die als kleuter boter op een muur smeerde. In oorlogstijd was dat thuis bepaald geen onschuldige kwajongensstreek. Juist die kleine verhalen zijn mij bijgebleven. Misschien omdat zij laten zien wat oorlog echt doet. Niet alleen in de grote geschiedenis, maar in het gewone leven. In wat mensen missen. In hoe zij zich redden. In hoe ze ondanks alles doorgaan”, aldus Frederik Zevenbergen.

“Juist nu die generatie langzaam wegvalt, voel je hoe belangrijk herdenken blijft. Want met die mensen verdwijnen niet alleen herinneringen, maar ook de directheid ervan. De toon. De waarschuwing bijna. Vrijheid ben je sneller kwijt dan je lief is.”