Boerderij Cruijsbrouck Naaldwijk: Een moNUment met lang verleden
In de rubriek ‘De Westlander en zijn moNUment’ staan karakteristieke en herkenbare gebouwen in Westland centraal. Zowel geschiedenis als het heden van het monument worden belicht; zowel het ‘moment’ in de geschiedenis waarop het gebouwd is, als het ‘nu’, waarin de bewoners ervan leven. Vandaar ‘moNUment’. Deze keer belichten we een bijzonder monument: boerderij Cruijsbrouck in Naaldwijk.
door Piet van der Valk
Dit maal duiken we in de geschiedenis van boerderij Cruijsbrouck in Naaldwijk, die misschien wel in 1524 begint. In ieder geval is er in 1563 sprake van een hoeve, wanneer deze wordt verkocht aan Adryaen Jacobsz Bruijn poorter in Delft. Het betreft *een woning als huis, schuur, bargen en geboomte staande “aen de Cruijswegh suijtwaerts aan de dorpe van Naeldwijck”. Gerard Beijer vrijwilliger bij het historisch archief in Naaldwijk heeft hier veel tijd ingestoken om de vele transacties uit het verleden in woord en beeld te krijgen.
Kaartboek van Naaldwijk
De eerste tekening die we kennen is uit het Kaartboek van het Baljuwschap van Naaldwijk uit ca 1623. Zo’n kaartboek vergt veel tijd om deze samen te stellen en zeker in die tijd. Wat direct opvalt is de naam Tuningh, deze bijschrijving blijkt echter van later datum te zijn, ca 1670 toen waren zij wel eigenaar. De man die hier bedoeld wordt is Mr. Gerard Tuning de zoon van Jan (Johan) Tuyningh. Jan (Johan) was secretaris van Prins Frederik Hendrik. De familie Tuyningh kwam van oorsprong uit Brabant. Zij worden geëerd in de naamgeving van de Mr. Jan Tuningstraat, de vroegere ‘Den Brouck wecht’ en nu het verlengde van huidige Herenstraat, Koningstraat, Kruisweg aan de ene kant en aan de andere kant de Lange Broekweg. De boerderij Cruijsbrouck stond toen aan de Kruising van wegen.
De hoeve bleef niet lang in de familie
De hoeve kwam in bezit van Vranck Cornelisz aen de Cruijsweg. Hij huwde in 1613 Gooltje Jorisdr. Naaltwijck, zij was al weduwe van Adriaen Jansz Luck (deze naam wordt later van Luijk) en Govert Jansz. *De hoeve met 4 en half hont eigen land in Naaldwijkerbroek, belend oost: Joris Claesz Valck en Cornelis Vrancken van Rijt, zuid: de Brouckwech, west: Joris Claesz Valck met bruikwaar en Magteld Willems met een “houck van een vlietgen”, noord: Maertge Adriaensdr. Duijfhuijs met een “vlietgen” lees slootje. Op 27 december 1626 gaat het eigendom over aan Joris Jorisz van der Meer, Gooltje Jorisdr. was toen al weer weduwe. 31 juli 1647 komt het geheel in handen van Maritgen Pietersdr van Geest, weduwe van Jan Jansz Penningh. Later betaalt z’n broer Cornelis Jansz Penning de rente t.b.v. St. Adriaen Gilde (kerk van Naaldwijk) . Uiteindelijk gaat de hoeve in 1666 over van Grietje Arentsdr. naar de eerder genoemde Gerard Tuning advocaat voor den Hove van Holland en raet-ordinaris in den rade van Brabant. Hij bezat weliswaar de boerderij en land in de Vlietpolder maar woonde er niet.
De invloed van de Tunings
De erfgenamen van Tuning verkopen de boerderij 17 maart 1695 aan Zijne Koninklijke Majesteit van Groot Brittannië zijnde de ons bekende Stadhouder Willem III. In zijn naam treedt dan op rentmeester François Ravens. Deze man was al eerder bekend als rentmeester van den Koning-Stadhouder Willem III. De koopsom bedroeg f 20.200. De boerderij bezat toen al het monumentale, statige, fraaie toegangshek dat dateert uit de 17e eeuw, omstreeks 1650 en is opgetrokken in de toen heersende Lodewijk XIV stijl. Een parel voor Naaldwijk zo te zeggen. Dit inrijhek stond tot 1931 aan de Middel Broekweg. Door een noodzakelijke verbreding van die weg, is het hekwerk incl. de waaiervormige gemetselde landhoofden en schrampalen na grote inspanning, toen vakkundig verplaatst. Jammer is dat er geen sloot meer ligt. Het wapen bovenaan de linker zuil zou een zwart schild met klimmende leeuw van goud zijn, het familiewapen mr. Gerard Tuyningh. De rechterzuil is versiert met het familiewapen van zijn echtgenote, Pieternella van der Mijl, wapen van zilver met stappende hert in goud. De schilden zijn echter blauw. Het blauw zou ook interpretatie van de plaatselijke schilder kunnen zijn geweest. Hier is geen eenduidigheid over te vinden. Wel een oude zwart wit foto waaruit blijkt dat het anders is geweest.
Weer de Oranjes
Na de dood van Willem III in 1702 komen alle Oranjebezittingen in het Westland achtereenvolgens aan 3 Pruissische vorsten: Frederik I, Frederik Willem I en Frederik II, voordat Willem V het gehele bezit in 1754 weer terugkocht. De boerderij werd verpacht aan de gebruikers als, de heren Arij Dijkshoorn, Jacob Dijkhoorn, Teunis Corneliszn. Van Vliet en ten slotte IJsbrand Koole. We zitten nu rond de eeuwwisseling van de 18de naar de 19de eeuw, de Franse tijd. De definitieve economische overwinning van Groot Brittannië op Nederland. Nederland verloor de Kaapkolonie, de koloniën in Guyana en Ceylon aan de Britten. De VOC Verenigde Oost-Indische Compagnie werd in 1798 ontbonden. Een tijd van armoede waarvan de gevolgen in veel Nederlandse maar zeker ook de Westlandse historische panden duidelijk is terug te vinden, wanneer we het over de staat van onderhoud hebben. Zo ook vergaat het ook de hoeve Cruijsbrouck. Ingekomen brieven bij de rentmeester van de Domeinen in het Westland, 1800-1809: Bij Jacob Willemsz Bijl aan de Kruijsweg: *De hoeve zoude in de gepasseerde jaren geheel vernieuwd, edog is tot heden niet geschied. De woning is in zeer slechte staat.
Vijverberg
Op 2 november 1819 kocht Leendert Vijverberg, zie ook onderstaande stamlijn, de hofstede met ca 40 ha grond middels een veiling door de Oranjes, lees vertegenwoordigers van Koning Willem I, voor fl 33.000. Enkele jaren later, toen de pacht met de laatste pachter afliep, werd de boerderij gesloopt en geheel herbouwd, waarschijnlijk op de bestaande fundering. Hieruit mag dan geconcludeerd worden dat de ligging gelijk bleef, evenals de ingang die aan zijde van de Middel Broekweg. We werden meerdere keren op de boerderij ontvangen door Hans en Ingrid Vijverberg-Eichmüller, hij is bekend van Fixet en zij van de Quilthoeve, Atelier voor patchwork, quilten en borduren. Zij bewonen thans de enige woning in hoeve waar het schilderwerk aan de voorgevel in uitvoering is. Dat blijft een terugkerend gebeuren in het onderhoud bevestigd Hans. In 1940 werd de boerderij geschikt gemaakt voor de 2 gezinnen van Koos en Gerard. Koos was boer en Gerard de latere melkboer in Naaldwijk. Tot 1971 hebben er nog 53 koeien gestaan, de boerderij en melkwinkel werden ingehaald door de zich snelle ontwikkelingen van die tijd.
De huidige tijd
Reclamebureau Flint, Tandarts Praktijk Westland en dierenkliniek Westland zijn medegebruikers en huren bij de mede-eigenaar van deze grote boerderij. Voordat deze laatste bedrijven hun intrek konden nemen, was hier van 1980 tot 1993 een van de voorlopers van het Westlands Streekmuseum gevestigd. Het museum is nadien verhuisd naar Honselersdijk, weliswaar aan dezelfde weg. ook in een boerderij maar met veel meer ruimte voor de gewenste historische tuinderij erachter. In september a.s. wordt dit museum weer volledig aangepast aan de laatste museale mogelijkheden om het Westlandse verhaal duidelijker voor het voetlicht te krijgen. De 6de generatie Vijverberg is er in 1988 geboren en opgegroeid. Hoe het verder zal gaan in de toekomst is nog ongewis, maar we hopen er het beste van voor de eigenaren van dit prachtige Rijksmonument. Achtereenvolgens werden hier aflopend volgens onderstaande stamlijn Vijverbergen geboren, zij hebben er tot 1980 ook gewerkt.
Leendert Pieterszn. Vijverberg koper van de boerderij en boer- 1793 – 1866
Pieter Vijverberg boer en wethouder van de gemeente Naaldwijk, zoon van Leendert - 1824 – 1890
Cornelis Vijverberg “Keessie” boer en later tuinder aan de Dijkweg, zoon van Pieter - 1877 – 1960
Pieter Vijverberg tuinder, zoon van Pieter en opa van de schrijver van dit artikel - 1876 – 1949
Petrus Cornelis Vijverberg. Boer aanvankelijk in Hof van Delft, hij kwam in 1909 met z’n gezin terug naar Naaldwijk, zoon van Pieter - 1872 – 1937
Jacobus Koos Vijverberg J.P.W. boer en zoon van Petrus Cornelis - 1914 – 1995
Gerardus Cornelis, Gerard ook melkboer en ook zoon van Petrus Cornelis - 1918 – 1980
Johannes Q.G. Hans Vijverberg handelaar en zoon van Gerard Cornelis - 1959
Sebastiaan Vijverberg, zoon van Hans - 1988
Wilt u reageren op dit of een van de vorige artikelen, omdat u aanvullingen heeft of omdat u ook bezitter of bewoner van een gemeentelijk monument bent en u wilt uw verhaal doen in ‘De Westlander en zij moNUment’? Mail dan naar pamvdvalk@gmail.com. Deze rubriek kwam tot stand in samenwerking met de monumentencommissie van de gemeente Westland.
Meer nieuws uit Westland?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie