Waar is buitenplaats Withenlust in Zwammerdam gebleven?
ZWAMMERDAM - Zwammerdam was in de negentiende eeuw een grote, zelfstandige gemeente waar veel hofsteden, herenhuizen en buitenplaatsen waren. Voor rijke inwoners van steden als Rotterdam, Gouda en Leiden bood een buitenverblijf vooral zomers een rustig leven, dat op redelijke reisafstand lag. Op de plek waar vroeger de Gereformeerde kerk stond in de Schoolstraat (nu Molenstraat), bevond zich ooit de tweede, grote buitenplaats die Zwammerdam kende, die Withenlust heette. Deze buitenplaats bestond al aan het einde van de zeventiende eeuw. Wat is er van deze buitenplaats overgebleven in onze tijd?
Door redactie Ons Erfgoed
Het huis Withenlust met de bijgebouwen lag tussen de Oude Rijn en de Hoge Rijndijk. Het had een zogenaamde “overtuin”, omdat huis en tuin van elkaar gescheiden waren door de Heereweg, ook wel Hoge Rijndijk, Rijksstraatweg en Nieuweweg genoemd. De tuin omvatte een groot park met tuinen, lanen, vijvers, een stenen koepel en een eiland. De kronkelende waterlopen van het park zijn tegenwoordig nog zichtbaar langs de Rijksstraatweg (tegenover de ingang van de firma BAM). Het terrein was acht morgen, zo’n 6,5 ha, groot. De eerste eigenaar was Ludolf Simon de With, waarschijnlijk de inspiratie voor de naam, een samenvoeging van With en Lust. De term “Lust” kwam veel voor in de namen van buitenplaatsen.
Wisseling van eigenaren
De volgende eigenaren van Withenlust waren Reijnier Godfried Bartz en zijn zeer rijke vrouw Ida Martina Melvill. Na het overlijden van Bartz werd de buitenplaats in 1801 verkocht aan Fredrik Benthem voor 10.500 gulden. Na zijn dood werd de buitenplaats geveild. Op 16 februari 1804 werd het verkocht aan Hendrik Michmershuijzen, een koopman in verfwaren uit Amsterdam. Hij betaalde er 11.200 gulden voor.
Op 30 april 1808 verkocht Hendrik de buitenplaats aan Anna Hamboch, weduwe van Johannes de Zoete, en aan Willem Brack, baljuw van Voshol, voor 10.000 gulden. Op 19 november 1808 werd de helft van de buitenplaats eigendom van Anna Harnboch. In 1809 verkocht Willem Brack, schout en secretaris van Zwammerdam, het huis, en in 1808 kocht Pieter Nobel het gehele complex voor 14.000 gulden.
De tekst gaat door onder de afbeelding.
Bebouwing buitenplaats Buitenplaatsen zoals Withenlust wisselden dus nogal eens van eigenaar, waarschijnlijk omdat het onderhoud veel tijd en geld vroeg. In 1867 werd het huis eigendom van Adrianus Hoogendijk, die het vervolgens verkocht aan de ‘Vereniging tot bevordering van Christelijke Belangen’. Er werd een school opgericht en in 1893 een kerkgebouw van de Gereformeerde kerk gebouwd. De buitenplaats verloor hierdoor zo zijn oorspronkelijke functie. Op het terrein aan de overzijde van de Hoge Rijndijk werd de Rijn- en Waalsteenfabriek ‘De Eendracht’ gevestigd, die daar tot 1935 actief was. Op de plek van het huis van de buitenplaats stond later een directiewoning van de steenfabriek. Daarna vestigde zich er de Beton Industrie Zwammerdam, gevolgd door de BAM.
Enige herinnering
Buitenplaats Withenrust bestaat niet meer in de oude vorm, want in de loop van de tijd werd deze bebouwd met een school, een kerkgebouw en een fabriek. In de toekomst zal er op het terrein een woonwijk komen.
Toen in 1933 de Rijksstraatweg werd aangelegd, doorsneed deze door de overblijfselen van de tuinen van de buitenplaats. Tegenwoordig is daar niets veranderd, want die overblijfselen vormen nu een beschermd groengebied en zijn eigendom van Ipse de Bruggen. De straatnaam Withenluststraat is de enige herinnering aan de buitenplaats.
‘Oud Damme’, Luuk Boerman
Meer nieuws uit Alphen aan den Rijn?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie