KetiKoti in Alphen aan den Rijn: ‘Erkenning belangrijker dan excuses’

Door Rob Langerak

Op 1 juli 1863 werd in Nederland de slavernij afgeschaft. In Suriname wordt dit al sinds 1943 openlijk gevierd, voordat dit in in 1955 een officiële feestdag werd, waarop iedereen vrij is. In Nederland is dit in 1975 voor het eerst gevierd tijdens het Kwaku Festival in Amsterdam en sinds 2009 is er een landelijke herdenking. Ook Alphen heeft een eigen versie van KetiKoti (verbroken ketens). Wij bekeken de festiviteiten op het Rijnplein. Daar zagen we een aantal dames in speciale kleding en hoofddoek, waarmee zij uitdrukten wie ze zijn en wat hun geschiedenis is. Met de manier waarop de hoofddoek gevouwen was, konden ten tijde van de slavernij geheime boodschappen worden doorgeven. Het vormde een kleurrijke mix met de bezoekers van Nederlandse afkomst. Op de markt waren vooral veel etenswaren te koop. Van Surinaamse tot Syrische hapjes en voor de eerste honderd bezoekers was er gratis schaafijs. Diana en Claudette verkochten fair trade koffie uit Ethiopië. “Dat is een primeur, want dit is de eerste keer dat wij op een markt staan”, stelde Claudette. Zij wijste daarbij ook op de aquarellen van Diana in de kraam.

De 20-jarige Alphense Luna Windhorst beval de gerechten van Raja’s Kitchen aan. “Daar moet je echt iets te eten halen”, vertelde zij. Zij vond de viering van KetiKoti heel belangrijk. “Dat zou eigenlijk een nationale feestdag moeten zijn, met voor iedereen een vrije dag.” Ze gaf toe niet veel te weten over haar voorouders en verwees naar haar oma Etlin Daal, die kwam aanlopen. 

De 71-jarige Antilliaanse vertelde dat haar oma de tijd van de slavernij wel heeft meegemaakt, maar daar volgens haar geen slachtoffer van was. “Daar werd thuis niet over gesproken, dus heb ik er vooral op school veel over geleerd. Later ook via kranten en andere media. Het moet hier wel anders worden beleefd, want vooral de jongere generatie is zich daar minder bewust van.” Excuses van de huidige generatie hebben volgens haar weinig zin. “De veroorzakers zijn er niet meer, dus dat zou druk zetten op mensen die niets hebben misdaan.” Wel pleit zij voor meer acceptatie en erkenning. “Dat is veel belangrijker dan excuses. Er moet wel over gesproken worden, zodat mensen bewust worden wat vrijheid inhoudt.”

‘Het zou een nationale feestdag moeten zijn’

In theater Castellum exposeren twee kunstenaars hun op het slavernijverleden gebaseerde werken. Isidor Slewe is een Saramaccaanse Maron uit de stam Kwama-lo. Zij vonden als Afrikaanse slaven al honderd jaar voor de afschaffing van de slavernij zelf hun vrijheid door te vluchten van de plantages en zich schuil te houden in de jungle van Suriname en Frans-Guyana. Hij vertelde dat zij daar hun eigen gemeenschappen, culturen en tradities opbouwden. “Door hun verzet tegen de koloniale overheersing vaak via guerrillaoorlogen wisten zij zelfstandigheid en territoriale rechten af te dwingen en op 10 oktober 1760 het eerste vredesverdrag te sluiten.” Zijn kleurrijke schilderijen lieten niets aan de verbeelding over.

Theater Castellum

Theater Castellum was dit jaar een van de grote organisatoren van een meerdaags Keti Koti-programma in Alphen aan den Rijn. Op vrijdag 1 juli ging het programma van start met de documentaire Anton de Kom – Wij slaven van Suriname, die voor slechts 5 euro werd vertoond. Op donderdag 4 juli volgden interactieve gesprekken op het Rijnplein, een kunstexpositie bij de ingang van Castellum en een herdenkingswandeling vanaf het gemeentehuis. De dag werd afgesloten met de theatervoorstelling Azadi, inclusief maaltijd, nagesprek met Yasmin Diktas en een borrel.

Zaterdag 5 juli stond in het teken van de wereldmarkt op het Rijnplein en in Castellum. Bezoekers genoten van workshops, optredens, gratis schaafijs voor de eerste 100 aanwezigen en exposities van Charmaine en Isidor. De dag eindigde met het muzikale hoogtepunt Kaseko in Concert. 

Voor meer informatie over het theater kijk je op www.castellum.nl.