Onterecht vergeten: Catherina van Tussenbroek, arts en feministe (1852 - 1925)

Door Marianne Overbeeke

Een grasveld, enkele speeltoestellen, omzoomd door huizen uit de jaren negentig; het Catherina van Tussenbroekplein is een lieflijk plekje in Haarlem Oost. In deze wijk zijn de straatnamen vernoemd naar uitblinkers in de gezondheidszorg. Catherina was al 28 toen ze startte op de universiteit omdat ze eerst de opleiding tot onderwijzeres had afgerond.

Patiënten 

Na haar afstuderen vestigde Catherina zich als arts in Amsterdam met de specialisatie vrouwen- en kinderzorg. Ze kon met de hand op haar hart verklaren dat zij nog nooit een man in haar spreekkamer had ontvangen, de zeden uit die tijd schreven voor dat vrouwelijke dokters alleen vrouwelijke patiënten behandelden. Of Catherina daar erg rouwig over was, is niet bekend.

Feministe

Waarschijnlijk was ze te druk met het bepleiten van de vrouwenzaak in het algemeen want behalve arts, sprak zij zich ook andere zaken uit. In 1898 was een Catherina van de sprekers op de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid en hield een rede ‘Over het tekort aan levensenergie bij onze jonge vrouwen en meisjes’. 

De vrouwen uit de hogere kringen hoefden weliswaar niet te werken voor hun geld, ook andere zinvolle activiteiten waren er niet bij. In feite waren ze aan huis gekluisterd in afwachting van een huwelijkspartner.

Ingesnoerd

Ook in ander opzicht was de bewegingsvrijheid van jonge vrouwen uit de gegoede milieus beperkt. 

‘Zo blijven haar idealen ook nu nog levend’

De dames waren ingesnoerd in een keurslijf van baleinen en korsetten zodat ze een welgevormd figuur kregen Catherina maakte zich hard voor het afschaffen van het knellende korset dat niet allen de bewegingsvrijheid beperkte, maar ook het symbool was van het kwijnende lusteloze meisjes op de canapé.

Studiefonds

Ze maakte zich kwaad over de illegale abortussen waardoor veel vrouwen het leven verloren en pleitte voor betere zorg aan vrouwen en hogere straffen voor aborteurs. Ze kreeg een hoogleraarschap aan de universiteit aangeboden, maar sloeg het aanbod af omdat ze voldoende tijd wilde overhouden voor haar eigen dokterspraktijk. In 1926, een jaar na haar overlijden, werd door bewonderaars van het werk en gedachtengoed van Catherina een studiefonds voor vrouwelijke wetenschappers opgericht. Tot op de dag van vandaag kunnen vrouwelijke universitaire onderzoekers een financiële bijdrage aanvragen bij het Dr. Catharina van Tussenbroekfonds. Zo blijven haar idealen voor een gelijke maatschappij ook nu nog levend.

Woon jij in een straat die vernoemd is naar iemand die onterecht vergeten is? Stuur een berichtje naar mar.overbeeke@gmail.com en wie weet is jouw straat de volgende in deze rubriek.