Haarlemse Willemien Spook duikt voor boek in persoonlijke geschiedenissen

Door Willem Brand

Het boek is een tweeluik met twee hoofdpersonen: Joop en Chris. Joop overleeft de oorlog niet, zijn leven eindigt in de modder van het Oostfront in Narva (Estland). Joop, afkomstig uit een NSB-familie, doet dat als SS’er in dienst van het Duitse leger. 

Paperassen in  laadbak

Willemien ontdekt 35 jaar geleden paperassen over Joop en zijn familie bij een huis op de Verspronckweg. Willemiens dochter Anne ligt in de kinderwagen, terwijl haar moeder met nog meer mensen grasduint in een laadbak. Willemien neemt een map met vergeelde foto’s en brieven mee met de bedoeling uit te vinden voor wie deze paperassen nog van waarde zouden kunnen zijn. Thuisgekomen ziet ze dat het ging om documenten uit de Tweede Wereldoorlog.

De geheimen van Joop en zijn familie worden door Willemien in de loop van de tijd ontrafeld aan de hand van brieven van een Oostenrijkse vrouw gericht aan Joops familie. Een centrale rol is weggelegd voor een afscheidsbrief van Joop en een foto van hem met zijn dochter. Opvallend is ook een aantal uittreksels van de Burgerlijke Stand, dat tot vier generaties teruggaat. Die moesten aantonen dat Joop wel arisch genoeg was om tot de SS-elite te worden toegelaten.

Zoveel mededogen

Deel twee gaat over een andere Haarlemmer. De tegenpool van Joop, die Willemien leert kennen omdat hij vaak op een bankje zit in de buurt van haar huis en uitkijkt over het Spaarne. Chris zat in het verzet en vertelt door een domme fout te zijn opgepakt en in Kamp Amersfoort belandde. 

‘Er lag zoveel mededogen in hun ogen, dat zal ik nooit vergeten’

Hij doet ook een verzetsdaad uit de doeken die plaatsvond op de Westergracht, waar Willemien in de archieven niets over vindt. Tijdens die actie doet hij iets waarvoor hij zich schaamt. Hij komt terecht in een Duits kamp. 

Op een dag loopt hij daar op blote voeten met medegevangenen in colonne langs een groep Duitse vrouwen. “Er lag zoveel mededogen in hun ogen, dat zal ik nooit vergeten, vertelt hij. Ik vond dat zo mooi. Als jezelf lijdt en toch oog hebt voor het leed van anderen.”

Schaamtevol

Haar motivatie om beide verhalen te vertellen gaat ver terug. Willemien: “In de zesde klas van de lagere school zagen we op een dag een film over een concentratiekamp. De meester zei na afloop: Dat mag nooit meer gebeuren en daar moeten jullie voor zorgen. Dat maakte veel indruk.” 

Niet alleen staat haar schriftje met daarop ‘1965 Bevrijdingsdag’ in het boek, maar komt ook de geschiedenis van haar familie en die van haar man Henk de Beer tijdens WOII aan bod. “In mijn familie en die van Henk bleek de oorlog ook iets schaamtevols. En schaamte voel ik zelf ook omdat ik in de privéwereld van mensen ben gedoken.”

‘Verholen verhalen’

Het boek ‘Verholen Verhalen’ van Willemien Spook ligt voor 24,95 euro bij de Haarlemse boekhandels. Historicus en auteur Jan de Roos over het boek: ‘Willemien Spook heeft deze twee fascinerende oorlogsverhalen prachtig opgetekend.’