Frans Hals Museum doet als eerste museum onderzoek naar lang vergeten kunstenaar Coba Ritsema

De tentoonstelling biedt een uniek overzicht van het oeuvre van Ritsema (1876-1961) en belicht het succes en de onafhankelijkheid van een vrouwelijke kunstenaar in een tijd waarin vrouwen vaak achtergesteld werden.  

Onderzoek

Uit het uitgebreide onderzoek dat Maaike Rikhof, conservator moderne kunst bij het Frans Hals Museum deed, bleek dat succes al vanaf het prille begin van Ritsema’s carrière zichtbaar. 

Al op 23-jarige leeftijd won zij bij haar eerste tentoonstelling bij kunstenaarsvereniging Arti et Amicitiae in Amsterdam de prestigieuze Willink van Collenprijs, een belangrijke stimulans voor jonge kunstenaars. In de jaren daarna exposeerde ze internationaal, onder meer op de Wereldtentoonstellingen in Brussel en Parijs en op de Biënnale van Venetië, waar ze meerdere malen in de prijzen viel. In de Nederlandse pers werd ze vaak geprezen als een van de belangrijkste vrouwelijke kunstenaars van het begin van de 20ste eeuw. Haar verdiensten werden ook door de koninklijke familie erkend: in 1935 werd ze door koningin Wilhelmina benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje-Nassau.

Geen leerling van Breitner

Een opvallende conclusie van Rikhofs onderzoek is dat Ritsema, in tegenstelling tot wat vaak wordt beweerd, geen leerling was van de beroemde schilder George Hendrik Breitner. Ritsema gaf zelf aan nooit lessen van hem te hebben gevolgd. Breitner bezocht wel haar atelier en gaf af en toe advies, maar vond haar vaardigheid te groot om als leerling te behandelen. Wel liet Ritsema zich rond 1900 inspireren door zijn werk, zoals de serie Meisjes in kimono, wat zichtbaar is in haar portretten van jonge vrouwen op de rug of liggend op een divan.

Kunstwerken van Coba Ritsema. - (Foto: Mike Bink fotografie)

Stillevens

Ritsema is vooral bekend om haar portretten en stillevens, genres die in haar tijd als geschikt werden gezien voor vrouwen. Haar werk wordt geroemd om de harmonieuze composities, het subtiele kleurgebruik en de vrije, maar doordachte penseelstreken. Vooral de tinten groen en blauw springen in haar werk in het oog, waarmee ze een indrukwekkend oeuvre naliet dat nu eindelijk de aandacht krijgt die het verdient.

Miskenning

De ontdekkingen rondom Ritsema’s carrière illustreren bovendien hoe vrouwelijke kunstenaars lange tijd werden miskend. Rikhof legt uit dat Ritsema na haar dood grotendeels uit het zicht van het grote publiek verdween. Haar onderwerpen en stijl werden als ‘typisch vrouwelijk’ beschouwd en daardoor minderwaardig geacht. Ook het idee dat ze een leerling van Breitner zou zijn geweest, toont hoe hardnekkig misvattingen bestaan over de zelfstandigheid van vrouwen in de kunstwereld van een eeuw geleden.

Volledige oeuvre in kaart

Voor het eerst is Ritsema’s vrijwel volledige oeuvre in kaart gebracht, waarbij veel werken opnieuw gedateerd konden worden en de jonge vrouwen die vaak model stonden, zoals Leentje van Bueren, Marie van den Arend en Elisabeth Berthold, werden geïdentificeerd. De tentoonstelling toont topstukken uit particuliere en museale collecties, waaronder het Rijksmuseum en Kunstmuseum Den Haag, veel daarvan voor het eerst of na lange tijd weer publiekelijk te zien.