Purmerend is een vestingstad: dit zijn de (niet verwoeste) herkenningspunten in de stad
PURMEREND - Onlangs werd bekendgemaakt dat Purmerend zich heeft aangesloten bij de Vereniging Nederlandse Vestingsteden (VNV). Purmerend ís dus een vestingstad. Maar als je rondkijkt in de stad, kun je daar weinig van terugzien. Veel kenmerken van de oude vestingstad die Purmerend ooit was, zijn weggehaald. Of toch niet? Om erachter te komen waar je de vestingstad Purmerend aan kunt herkennen en waar deze punten zich bevinden, ging Rodi op pad met stadsgids Gerard Wegman van het Gilde Purmerend. Hij leidt je rondom de oude binnenstad van Purmerend, waar nog genoeg te zien is van de oude vestingstad die Purmerend ooit was.
Wat is een vestingstad?
Misschien wel een hele belangrijke eerste vraag. Wat is een vestingstad precies? Een vestingstad is een stad die in het verleden versterkt is met verdedigingswerken zoals stadsmuren, grachten, bastions, bolwerken en poorten. Dit gebeurde om de stad te beschermen tegen vijandelijke aanvallen, vooral in tijden van oorlog. Vestingsteden ontstonden vooral tussen de zestiende en negentiende eeuw, toen militaire technologie zich snel ontwikkelde. Veel vestingsteden maakten deel uit van grotere verdedigingslinies, zoals de Oude of Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Waarom is Purmerend een vestingstad?
Purmerend werd in de zeventiende eeuw opgenomen in de verdedigingslinie van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Vanwege de strategische ligging tussen de Zuiderzee (nu het Markermeer), het Noordhollandsch Kanaal en de polders, was het belangrijk om deze doorgangsroute goed te verdedigen. De stad kreeg daarom vestingwerken zoals grachten, wallen en poorten.
Purmerend werd een vestingstad wegens de Tachtigjarige Oorlog, maar de daadwerkelijke versterking tot volwaardige vesting vond vooral plaats in de zeventiende eeuw, in de decennia na het begin van die oorlog (1568–1648).
Hoe zie je de vestingstad terug in Purmerend?
Hoewel veel van de vestingwerken in de loop der tijd verdwenen zijn, zijn er in Purmerend nog duidelijke sporen te vinden. De stadsgracht – nu deels gedempt – geeft nog altijd de oude contouren aan van de vesting. Straatnamen als Westerstraat en Poortstraat herinneren aan de poorten die er ooit waren. Ook het Bolwerkpark in het centrum is een overblijfsel van de oorspronkelijke verdedigingsstructuur. Daar stond ooit een bastion.
Stadsgids Gerard Wegman liep een rondje rondom de historische binnenstad van Purmerend, om zo de plaatsen aan te wijzen waar de vesting nog goed zichtbaar is. Ook de plekken met een mooi verhaal over de Vestingstad komen aan bod. Bekijk de video hieronder.
Waar kun je een vestingstad aan herkennen?
Een vestingstad herken je meestal aan de typische stervormige plattegrond, met grachten en bastions die als uitsteeksels uit de stad steken. Vaak zijn er resten van stadspoorten, wallen of ondergrondse kazematten. Ook straatnamen kunnen nog verwijzen naar het militaire verleden, zoals “Bolwerk”, “Poortstraat” of “Walstraat”.
Wat is een bolwerk of bastion?
Een bolwerk, ook wel bastion genoemd, is een vijfhoekige uitbouw van een stadsmuur of wal, waarmee verdedigers een breder schootsveld kregen. Zo konden zij vijanden vanuit meerdere hoeken beschieten en dode hoeken vermijden. Bastions waren meestal met elkaar verbonden via wallen en grachten. Ze waren een belangrijk onderdeel van het vestingontwerp.
Welke poorten had Purmerend vroeger?
Purmerend kende vroeger vijf stadspoorten, die toegang gaven tot de stad vanuit verschillende richtingen. Deze poorten hadden zowel een militaire als een economische functie: ze konden worden afgesloten bij dreigend gevaar en vormden tevens de plekken waar tol geheven werd. De vijf poorten van Purmerend waren:
- Purmer Poort
- Amsterdamsche Poort
- Hoornse Poort
- Neckerpoort
- Beemsterpoort
Tegenwoordig zijn deze poorten verdwenen, maar hun namen leven voort in straatnamen en lokale geschiedenis van Purmerend.
Waarom is de vesting in Purmerend deels weggehaald?
In de negentiende eeuw veranderde de functie van vestingsteden drastisch. Door de opkomst van moderne artillerie en het veranderende oorlog voeren, werden traditionele vestingwerken overbodig. Bovendien wilden steden uitbreiden vanwege bevolkingsgroei en economische ontwikkeling. In Purmerend werden veel vestingdelen gesloopt om plaats te maken voor nieuwe wijken, infrastructuur en stadsontwikkeling. Zo was het Noordhollands Kanaal een grote factor voor het gedeeltelijk slopen van de vesting van Purmerend.
Wat kun je vandaag de dag nog herkennen van de vesting van Purmerend?
Purmerend koestert zijn geschiedenis steeds meer. Informatiepanelen, wandelroutes, stadsgidsen en het de recentelijke aansluiting bij de VNV maken het vestingverleden opnieuw zichtbaar. Liefhebbers van Purmerend en geschiedenis zullen je graag wat bijleren over het bijzondere verleden van Purmerend.
Vestingstad Purmerend als toeristische trekpleister
Met haar historische stadsstructuur, het karakteristieke centrum rond de Koemarkt en de herinneringen aan het vestingverleden heeft Purmerend veel te bieden aan liefhebbers van geschiedenis en erfgoed. Steeds meer bezoekers ontdekken de verborgen lagen van de stad tijdens stadswandelingen of historische evenementen. Dat maakt Purmerend niet alleen een moderne stad, maar ook een plek met een verhaal. Juist de combinatie van modern en historisch zorgt voor een mooie en gezellige stad.
Meer nieuws uit Purmerend?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie