PURMEREND – In deze rubriek gaan we terug in de tijd waarin Purmerend nog een marktstad was en het straatbeeld werd bepaald door paard en wagen, ouderwetse gevels en mensen in klederdracht. Wekelijks tonen we een oude foto van een markante plek in Purmerend en zetten die naast het huidige beeld van die locatie. We duiken kort in de geschiedenis, halen herinneringen op en laten zien hoe het stadje door de jaren heen is veranderd. Deze week: Destructor aan de Overwheerse Polder.
Door: Naomi Fischer
De foto’s komen uit het rijke archief van de Vereniging Historisch Purmerend (VHP). De bijbehorende verhalen worden aangeleverd door vrijwilligers van de VHP.
Destructor door de tijd
Op 12 januari 1932 werd in de Overweerse polder een zogenoemde destructor geopend: een verwerkingsbedrijf voor dood vee. De locatie was bewust gekozen buiten de bebouwde kom, omdat men rekening hield met aanzienlijke stankoverlast. In die tijd was de polder nog een open en dunbevolkt gebied, waardoor het bedrijf weinig directe hinder veroorzaakte voor omwonenden.
Met speciale gele ophaalwagens werden kadavers van koeien naar de destructor vervoerd. Ook slachtoffers van vogelpest vonden hier hun eindbestemming. Daarnaast werden in strenge winters grote hoeveelheden dode karpers, die door bevriezing waren omgekomen, in tonnen naar het terrein gebracht voor verwerking.
Wat is een Destructor?
De term destructor is historisch gebruikt voor faciliteiten die dierlijk afval en kadavers verwerken. In de eerste helft van de 20ste eeuw kreeg deze bedrijfssector een duidelijke wettelijke en maatschappelijke basis: vanaf de invoering van de vleeskeuringswet rond 1922 moest het begraven van dood vee binnen tien jaar worden beëindigd en kadavers moesten veilig worden verwerkt. Vanaf 1934 was het niet meer toegestaan overleden dieren simpelweg in de grond te begraven; destructie van dierlijk materiaal werd de norm.
Deze ontwikkeling maakte destructiebedrijven tot een essentieel onderdeel van volksgezondheid en landbouwbeleid. Het veilig verwerken van dierlijk afval voorkwam de verspreiding van besmettelijke ziekten zoals miltvuur en vogelpest, en leverde bovendien reststoffen op die in de industrie bruikbaar waren.
Bewoners vormen een actiegroep
In de vroege jaren zestig veranderde de situatie ingrijpend. Purmerend breidde zich snel uit en de nieuwe woonwijk Overwhere kwam steeds dichter bij het voormalige poldergebied te liggen. Wat ooit een afgelegen bedrijf was, bevond zich ineens midden in de bebouwde kom. De geurhinder, die eerder werd geaccepteerd, leidde nu tot groeiende ergernis onder bewoners.
Dit resulteerde in de oprichting van een actiegroep die pleitte voor sluiting van de destructor. De maatschappelijke opvattingen over leefbaarheid en volksgezondheid waren veranderd en het bedrijf paste niet langer in een woonomgeving.
Sluiting en afbraak
In 1968 kwam het definitieve einde van de destructor. De fabriek werd gesloten en de markante schoorsteen werd afgebroken, een zichtbaar teken dat een tijdperk werd afgesloten. Daarmee verdween een bedrijf dat decennialang deel had uitgemaakt van het industriële landschap van Purmerend.
Hergebruik en sloop
Na de sluiting kregen enkele ruimten een nieuwe, tijdelijke functie. Aannemer Piet Kemper maakte gebruik van delen van het complex en later vestigde ook de gemeentereinigingsdienst zich er. Uiteindelijk werd het terrein grotendeels gesloopt om plaats te maken voor woningbouw.
Op de vrijgekomen grond verrezen seniorenwoningen aan het Joke Smithhof en het appartementencomplex De Zwaluw. Zo kreeg het gebied een volledig nieuwe bestemming, passend bij de woonwijk die zich eromheen had ontwikkeld.
Overblijfselen uit het verleden
Niet alles verdween onder de sloophamer. De voormalige directeurswoning en twee bedrijfswoningen bleven behouden en vormen vandaag de dag tastbare herinneringen aan de tijd dat de destructor een belangrijke, zij het omstreden, rol speelde in de geschiedenis van de Overweerse polder.
Vereniging Historisch Purmerend
De Vereniging Historisch Purmerend (VHP) zet zich sinds 1971 in om de rijke geschiedenis van Purmerend levend te houden. Met een uitgebreide collectie foto’s, kaarten, objecten en een eigen magazine brengt de vereniging het verleden in beeld én verhaal. Elk jaar worden lezingen, presentaties en stadswandelingen georganiseerd voor een breed publiek. Zo blijft het verhaal van Purmerend generatie op generatie bewaard.
Nieuwsgierig geworden kijk dan op de website van de Vereniging Historisch Purmerend of wordt meteen lid via deze link.
Dit bericht is ook gedeeld via ons WhatsApp-kanaal van Purmerend. Ook razendsnel het laatste nieuws in je app? Volg het Rodi-kanaal nu (anoniem) via deze link.
Meer nieuws uit Purmerend?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie