Schapenpoortplan past Purmerend als gegoten
Het waren spannende weken voor Vendrig Leegwater Architecten uit Purmerend. Hun plan voor de ontwikkeling van de Schapenmarkt lag, samen met dat van de twee andere bureaus, uitgebreid ter inzage voor de inwoners en wachtte op beoordeling. Medio februari kwam de overwinning, met maar liefst 51% van de stemmen. De euforie is de weken erna nog steeds voelbaar als Ron Vendrig en Renzo Leegwater alle overwegingen van hun ontwerp uit de doeken doen. Locatie is het fraaie kantoor op de Achterdijk, het geboortehuis van Ron, te midden van wanden vol prachtige visuals van de Schapenpoort.
Het geeft net iets meer wanneer een project als dit mag worden ingevuld door een lokaal bedrijf. “En het is vooral een grote eer omdat het een publieksprijs is”, geven de mannen aan, die inmiddels alweer zo’n elf jaar samenwerken. “En tussen niet de minste concurrenten ook nog, echt grote jongens.” Weliswaar zochten Ron en Renzo voor dit project de samenwerking met een groter Amsterdams architectenbureau, Hans van der Heijden Architecten, met name vanwege diens specialisme in duurzame stadsprojecten. En duurzaam is in de Schapenpoort dan ook duidelijk een constante, zowel in materialen als in opzet.
Weten wat er speelt
Juist dat zij zelf in Purmerend wonen en werken, heeft bijgedragen aan hun winst, is hun overtuiging. Renzo: “Ik zat, tot we aan de Schapenpoort begonnen, in het bestuur van de BIZ Binnenstad en Ron in de BEVB (Belangen Eigenaren Vastgoed Binnenstad, red.). Ook zitten we in allerlei werkgroepen. In die hoedanigheid hoor je veel van ondernemers en bewoners. Dat is denk ik wel een voordeel geweest dat wij hadden ten opzichte van een bureau van elders. Zij zien niet wat zich hier dagelijks afspeelt.”
“Daarbij zijn wij ook nauw betrokken geweest bij de visiegesprekken voor de binnenstad”, vult Ron aan. “Zo hebben we ook bijvoorbeeld de daar aangegeven ‘brand values’ — vertrouwd, handelend, energiek en vier de seizoenen — heel goed geïntegreerd in het plan”
Sporen verdiend
Vendrig Leegwater Architecten heeft inmiddels wel zijn sporen verdiend. Zeker ook in Purmerend, met onder andere zestien appartementen in Neckerstraat Kop West, het clubgebouw van Rugbyclub Waterland en aan de Achterdijk nog 27 appartementen in wording. Maar het bureau richt zich ook op verbouw, onder andere het oude ABN AMRO-gebouw op de Koemarkt, het NKT en de Lutherse Kerk, en op monumenten. Zo reconstrueerden zij de historische waterpomp op de Kaasmarkt.
Nu is historie voor Ron en Renzo vaak het vertrekpunt voor hun architectuur. Op tafel ligt een planmap die begint met oude plattegronden van de omgeving van de Schapenmarkt. Het blijkt de blauwdruk te zijn voor hun ontwerp. Ron: “We onderzoeken en analyseren, en proberen — ook met de Schapenmarkt — altijd vanuit de historie te vertrekken. Niet altijd heel leidend, maar wel belangrijk. Het gaat, zeker in een historische binnenstad, om de wortels. Waar ligt dit of dat, hoe lopen de lijnen. Daar zit heel veel kwaliteit in.”
Historiserend bouwen
“Historiserend betekent eigenlijk herkenbaarheid”, licht Renzo toe. “Iets moet in de context passen. Wij kijken naar welke historische elementen we terug kunnen laten komen. Genoeg voor mensen om te begrijpen wat iets doet op die plek, en wat dat met mensen doet. Want we maken natuurlijk gebouwen voor mensen. Het spreekt een gevoel aan. En herkenbaarheid is daarin belangrijk. We krijgen bijvoorbeeld veel terug over de architectuur met die bogen in de poort; dat doet veel mensen denken aan Amsterdam. En we hebben bewust gekozen voor een gebouw met een kapvorm, zoals de meeste gebouwen hebben in de binnenstad. Ook dat is een stukje herkenbaarheid, net als het gebruik van baksteen.”
Ron: “De openbare ruimte is van iedereen. Als architect heb je de verantwoordelijkheid om daar zorgvuldig mee om te gaan. Een lelijk schilderij kun je weghalen, maar een gebouw staat er wel een tijdje. Daarom is het zo goed dat de gemeente ook om de publiekstem heeft gevraagd en niet zomaar een eliteclubje is gaan bedisselen wat mooi is. Dat is ook wat wij vooral in ons werk doen: de gebruiker erbij halen en een plan met elkaar maken. Dat kon hier niet in verband met de geheimhouding, maar omdat wij in al die werkgroepen zitten, hebben we wel al die belangen meegenomen.”
“Wij weten dat parkeren een hot item is en hadden daarom het plan met de meeste parkeerplaatsen erin”, geeft Renzo als voorbeeld. “Wat we ook belangrijk vonden, was de parkeerplaatsen in de Nieuwstraat te behouden. Niet alleen voor kort parkeren, maar zeker ook zodat de paardenrennen door kunnen gaan, een evenement dat hier superbelangrijk is.”
Tekst loopt door onder afbeelding
Vesting als basis
Aan de hand van het planboek schetst Ron de opbouw van hun ontwerp. Op de oude tekeningen komt de contour van de oude vestingstad duidelijk naar voren, met een vestingmuur met gebouwtjes eraan vast. “Dat is ook een beetje onze inspiratie geweest. Wij hebben van die vestingvorm een echt gebouw gemaakt, een geheel.”
Ze hebben de openbare ruimte verhoogd, maar door de verzonken parkeerbak niet te hoog, zodat het contact met straatniveau blijft. Vanaf het Singelpark zijn spannende doorkijkjes bedacht en zijn elementen die daar vroeger aan het water waren — zoals de kleine steigers waar de was werd gedaan — teruggebracht. Via de vestingwalk kun je om de hele punt heen lopen, langs het water. Daar komt een gebouw voor jongeren dat de architecten samen met hen verder willen invullen.
Gratis ontmoeten centraal
Naast trappen en een lift is er ook een hellingbaan naar het plein om deze voor iedereen toegankelijk te maken. Een hotel met een lobby die 24/7 is bemand voor de sociale controle; een prieeltje op het dak waar men zelf muziek kan maken; twee masten waaraan een filmdoek kan worden bevestigd waarop bijvoorbeeld het WK of een film kan worden bekeken; en alles omringd door veel groen. De plint, met de mooie bogen, biedt plek voor winkels en horeca. Elkaar gratis ontmoeten stond centraal, dus er zijn verspreid — beneden, boven en aan het water — veel zitplekken en speelplekjes. Renzo: “Zo ontstaat een groene daktuin op hoogte waar gratis ontmoeten centraal staat. De groene daktuin is een mooie aanvulling op de Koemarkt. De pleinen gaan elkaar versterken met allebei hun eigen karakter en identiteit. Het zal ondernemers op de Koemarkt heel veel positiviteit brengen.”
Flexibel ontwerp
Daarnaast is er op belangrijke punten flexibiliteit ingebouwd. “Mocht er in de toekomst bijvoorbeeld toch een knip komen in de Nieuwstraat, dan kan het gebouw daarop worden aangepast”, zegt Ron. “De parkeerbak kan eruit en worden omgezet naar een andere functie.” Ook met de materialen is ingespeeld op duurzaamheid en circulariteit.
De Schapenmarkt moest een openbare ruimte worden, met ook een regiofunctie, en echt iets toevoegen aan de stad. Prominent is de enorme en opvallende Schapenpoort. Renzo: “Je had vroeger natuurlijk allemaal stadspoorten in Purmerend. Hoe gaaf zou het zijn als ook de Koemarkt zijn eigen poort krijgt? Als entree vanuit het Waterlandkwartier, maar ook vanaf het gemeentehuis. Een markant object op een soort stadswal, zoals het vroeger was. Deze plek moet Purmerend meer op de kaart gaan zetten. Als de Schapenpoort klaar is, heb je er een absoluut fotogeniek element bij — perfect voor trouwfoto’s bijvoorbeeld — wat bijdraagt aan een grotere herkenbaarheid van de stad.”
De Overeenkomst Schapenmarkt is inmiddels getekend met de Gemeente Purmerend. De planning is dat het definitief ontwerp eind van dit jaar gereed moet zijn en de twee architecten gaan nu met alle stakeholders enthousiast aan het werk.
