Column: Annemiek van Moorst - De jongen die stoptegels telde
Ik ben aan de wandel. Bijna iedere dag. Dat begon in coronatijd met het ommetje van Erik Scherder en is inmiddels een vast onderdeel van mijn leven geworden. Een dag niet wandelen voelt bijna als een dag niet geleefd.
Onderweg betrap ik mezelf regelmatig op kleine spelletjes die ik doe. Binnen vijftig stappen moet ik van de ene naar de andere lantaarnpaal lopen. Op een zebrapad mag ik alleen op de witte banen lopen.
Als kind liep ik balancerend over stoepranden op weg naar school. Lukte dat niet, dan voorspelde ik mezelf de meest akelige gevolgen. Achteraf vraag ik me af: was dit gewoon een spelletje of toch iets dwangmatigers?
Die vraag brengt me terug naar mijn juffentijd. Specifiek naar bepaalde kinderen. Een jongen liep tijdens iedere pauze in zijn eentje over het schoolplein en telde alle stoeptegels. Iedere dag opnieuw. Een andere jongen droeg altijd groene kleding en had alles in het groen. Weer een andere jongen poetste iedere ochtend voordat we begonnen zijn tafel. Ze konden niet goed uitleggen waarom ze het deden. Het moest gewoon en dat was prima.
Psychologen weten inmiddels dat herhalende handelingen verschillende functies kunnen hebben. Ze kunnen helpen om spanning te reguleren, rust te creëren of grip te krijgen op de situatie. Het brein houdt van voorspelbaarheid. Een patroon volgen kan letterlijk rust geven in hoofd en lijf. Dwangmatig handelen is soms gelabeld met autisme, OCD of Gilles de la Tourette.
Onlangs zag ik de film I Swear. Een indrukwekkende film die laat zien hoe ingrijpend Tourette kan zijn. De hoofdpersoon likt dwangmatig lantaarnpalen en roept woorden die hij helemaal niet wil zeggen. Zijn omgeving denkt dat hij provoceert, terwijl hij juist worstelt met iets waar hij weinig controle over heeft.
Neurowetenschappers denken dat bij Tourette niet de gedachten verkeerd zijn, maar de rem erop. Het brein verwerkt de situatie normaal, alleen werkt het filtersysteem minder goed. Daardoor kunnen woorden, impulsen of associaties ongewild naar buiten komen. Niet omdat iemand dat wil, maar omdat de rem even tekortschiet.
Ieder mens doet dingen die een beetje dwangmatig zijn. Een vaste route rijden, altijd dezelfde mok pakken of de witte strepen op een zebrapad aanraken. Het wordt pas ingewikkeld wanneer jij of je omgeving er last van krijgt. Daarom is begrip zo belangrijk. Achter gedrag dat vreemd lijkt, schuilt vaak geen onwil, maar een verhaal. En dat verhaal verdient nieuwsgierigheid in plaats van een oordeel.
Meer nieuws uit Rijswijk?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie