In het Westlands Museum én in museum Het Tramstation Schipluiden zijn op dit moment boeiende exposities te zien over de kastelen en adellijke huizen die in de middeleeuwen in onze streek stonden. Ook is er recent een fraai boek verschenen. In een serie artikelen wordt een aantal van deze kastelen uitgelicht.
door Harry Groenewegen
Het kasteel Honselersdijk van de heren van Naaldwijk was een groot complex met gebouwen, torens, boerderij, duiventoren, grachten enz. Ernaast lag het dorp Honselersdijk met een dorpsplein. Het onderstaande verhaal schetst een beeld van dit omvangrijke complex.
De hoofdburcht van het kasteel was gesitueerd op het terrein aan de Stationsweg waar tegenwoordig Bristol Coatings Holland is gevestigd. De ronde vorm van de hoofdburcht maakt aannemelijk dat het kasteel van het type motte is geweest. Het kasteel, eerst van hout, stond op een ronde berg, die een onbekend aantal meters hoog was.
De bouw van het houten kasteel hangt samen met de herontginning in het midden van de twaalfde eeuw van het gebied ten oosten van de Hoge Geest van Naaldwijk. Unarch van Naaldwijk, genoemd in 1165, zal hier een rol in hebben gespeeld en is te beschouwen als de opdrachtgever van de bouw van het kasteel. In de dertiende eeuw werd het kasteel uit stenen kloostermoppen opgetrokken. Deze stenen werden gebakken in steenovens, op de zogenaamde ‘steenplaats’, ten zuiden van het kasteel. Waarschijnlijk vond de bouw van het stenen kasteel rond 1256 plaats, toen Hontsele gekocht werd door Hugo II van Naaldwijk van de heer van Voorne. Wellicht is toen ook de motte afgevlakt om wat meer ruimte te realiseren voor de gebouwen en torens. Om instortingsgevaar te voorkomen is een ringmuur aangebracht. De dominante stenen toren (donjon), met een geschatte hoogte van twaalf meter, stamde uit deze tijd.
Sinds 1418 bezaten de heren van Naaldwijk het recht om te oordelen over leven en dood. De kelder zal daardoor een gevangenis gehad hebben. De veroordeelden werden aan het Galgepad op de galg en het rad tentoongesteld ‘ter lering ende vermaeck’. Ten zuiden van de donjon was de grote zaal, ten noorden ervan de kleine zaal en daarnaast een kapel met drie altaren. Aan zuidkant tegen de ringmuur stonden een bakkerij en een botenhuis. De hoofdburcht had een ‘bovenpoort’ met een stenen brug naar de boomgaard. De gebouwen en torens waren met leien gedekt. Naast de hoofdburcht lag, gescheiden door een gracht, niet alleen de nederhof, maar ook het dorpsplein, inclusief een kapel voor de dorpsgemeenschap. De nederhof bezat eveneens een ‘benedenpoort’ met twee kloeke torens. De watertoevoer voor de grachten kwam uit de riviertjes Grote Rijt, Kleine Rijt en de Kleine Gantel. Op de nederhof waren stallen voor de paarden en een ‘doelen’; een schietplaats voor de schutterij. Op de voorhof, grenzend aan de nederhof, ongeveer waar nu het beeld van Frederik Hendrik staat, lag boerderij Berckenrode. Bij het kasteel was verder een boomgaard met windsingel tegen de koude en ziltige zeewind en een duiventoren gelegen.
Om het kasteel en de erbij behorende landen te beheren werd in 1568 Willem van Hooff als kastelein aangesteld. Het eeuwenoude ‘slot’ kwam in 1612 bij verkoop in het bezit van stadhouder Frederik Hendrik. Het kasteel werd toen tot op de fundamenten afgebroken en omgetoverd tot een buitenplaats van naam.
Van het oorspronkelijke kasteel is niets over gebleven, maar in de dorpskern van Naaldwijk herinnert de Hendrik van Naaldwijkstraat nog aan de familie, evenals een tweetal heraldische wapens en een zestal familieportretten in de Oude kerk aan het Wilhelminaplein.
Meer nieuws uit Westland?
Ontvang de laatste updates per mail — schrijf je hier in!
Heb je ook een nieuwtje? — Tip hier onze redactie