Als een onbekende op een verjaardag of in een kroeg een praatje met je maakt, dan komt nog weleens de vraag omhoog: ‘Wat doe je voor werk?’ of ‘Wat doe je in het dagelijks leven?’ Waarop je antwoord: ‘Ik ben juf.‘ of ‘Ik ben accountant.’ of in mijn geval: ‘Ik ben psycholoog.’

Werk is een belangrijk onderdeel van ons leven. Het vult er een groot deel van, we voelen ons er nuttig door, het zorgt voor inkomsten, we hebben er vaak een deel van onze sociale relaties en het geeft ons richting om ergens goed in te zijn en worden.

Allemaal ontzettend waardevol. Toch is het bij lange na niet wie je bent. Naast je werk heb je ook andere rollen zoals zoon of dochter, misschien wel papa of mama, oma of opa, vriend, buur, kennis, Nederlander, burger, voetballer, piano-speler, de kok in huis, de grapjesmaker, de opruimer, of misschien wel de zieke, de chagrijnige, de luchtige, de enthousiaste, de sneerderige, de strenge, de angstige, de nieuwsgierige, de obsessieve, de nonchalante of de vrolijke en gezellige.

Je zult zelfs per situatie een andere rol aannemen. Op een begrafenis doe je heel anders dan op een feestje. Kortom, we hebben een ongelofelijke hoeveelheid rollen. De vraag is alleen: wie van al die rollen ben je nou echt? Wie is de echte jij? Feestje-jij of begrafenis-jij?

De combinatie van al die rollen, zou je kunnen antwoorden. Maar al die rollen zijn niet meer dan de dingen die je doet. Een van de belangrijkste psychologische denkers van de vorige eeuw, Carl Jung, noemde die rollen je ‘persona’. De echte diepere jij, hetgeen je bent, noemde hij ‘de zelf’. De zelf is grootser en alomvattender dan je je kunt voorstellen. Het omvat je persona, je bewuste deel, maar ook je onbewuste deel. En volgens Jung zelfs een collectief onbewust deel, dat de samenvoeging is van de complete mensheid en de natuur.

Of je dat laatste stukje nou gelooft of niet, je bent veel meer dan de dingen die je doet. Wie of wat je precies bent, dat is per definitie nooit volledig te weten (want een deel is onbewust), maar je kunt er gedurende je leven wel steeds meer van achterhalen. Dat is, ook volgens Jung, waarschijnlijk het allerbelangrijkste wat je ooit in je leven kunt doen: Ontdekken wie je bent.

Lennard Toma, psycholoog uit Maassluis