Wij. stapt uit coalitie, maar akkoord blijft overeind

De breuk volgt op een week waarin de verhoudingen binnen de coalitie snel verslechterden. Aanleiding was het vertrek van wethouder Jaap Finke uit Wij. Rijswijk. Finke zegde vorige week zijn lidmaatschap van de partij op, maar de overige coalitiepartijen wilden met hem verder als wethouder. Voor Wij. was dat onaanvaardbaar. De partij vond dat zij als coalitiepartner een nieuwe wethouder moest kunnen voordragen.

Op 28 september liet Wij. nog weten binnen de coalitie te willen blijven, maar wel als volwaardige partner. Een dag later lieten Rijswijks Belang, Beter voor Rijswijk, de VVD en het CDA weten dat zij geen reden zagen om de afspraken open te breken. “Voor ons geldt dan ook: afspraak is afspraak”, schreven de vier fractievoorzitters. Zij stelden dat het vertrek van Finke uit Wij. een interne aangelegenheid van de partij was. Volgens hen had Finke het vertrouwen van de gemeenteraad. Wij. kon volgens de vier partijen daarom gewoon coalitiepartner blijven. “Wij willen rust, stabiliteit en verder met waarvoor deze coalitie is gevormd: het coalitieakkoord uitvoeren en werken voor Rijswijk.”

Drie voorstellen

Wij. probeerde vervolgens een oplossing te vinden voor de ontstane situatie. De partij stelde drie mogelijkheden voor: een nieuwe wethouder namens Wij., gezamenlijk zoeken naar een wethouder van buiten of de taken van Finke verdelen over de overige wethouders. Volgens fractievoorzitter Danny van Dam kwam op geen van deze voorstellen een inhoudelijke reactie. “Wij hebben geprobeerd om dit onderling op te lossen en hebben daar concrete voorstellen voor gedaan. Op die voorstellen kwam helaas geen inhoudelijke reactie”, zegt hij.

Zelfs het voorstel om zonder eigen wethouder verder te gaan, kreeg volgens Van Dam geen gehoor. Daarmee was voor Wij. de ruimte om binnen de coalitie verder te werken verdwenen. “Voor ons was daarmee duidelijk dat de ruimte voor Wij. Rijswijk binnen deze coalitie er feitelijk niet meer was”, aldus Van Dam. “Tegelijkertijd werd uitgesproken dat men met Wij. verder zou willen. Wij kunnen niet anders concluderen dan dat doorgaan met deze coalitiepartners in deze omstandigheden niet werkbaar is: ‘Wie niet wil communiceren, wil zeker niet samenwerken’.”

Gisteravond maakte Wij. vervolgens bekend uit de coalitie te stappen. De partij blijft wel achter het coalitieakkoord staan. Vanuit de nieuwe zelfstandige positie wil Wij. het college kritisch volgen en de controlerende rol van de gemeenteraad volledig blijven uitvoeren. “Dat is geen keuze die we licht hebben gemaakt”, zegt Van Dam. “Wij hebben juist geprobeerd om samen een oplossing te vinden. Maar een coalitie vraagt om vertrouwen, overleg en ruimte om als partij verantwoordelijkheid te nemen. Die basis is er niet.”

AZC werd breekpunt

Naast de kwestie rond Finke speelde ook het asielzoekerscentrum in de Plaspoelpolder een belangrijke rol. In het coalitieakkoord staat dat het AZC sluit. Tegelijkertijd is afgesproken dat Rijswijk ‘alleen doet wat de wet voorschrijft’. Wij. wilde raadsvragen stellen over de gevolgen van de sluiting en de wettelijke opvangtaak van Rijswijk. Volgens de partij werden de vragen binnen de coalitie niet geaccepteerd. Wij. trok ze uiteindelijk in om de verhoudingen niet verder onder druk te zetten. Volgens Van Dam raakte de kwestie aan een belangrijk uitgangspunt van de partij: raadsleden moeten hun controlerende taak kunnen uitvoeren. “Wij vinden het onacceptabel als een coalitie het onmogelijk maakt om als raadslid vragen te stellen over belangrijke onderwerpen.” Wij. wijst erop dat de Spreidingswet betekent dat Rijswijk ook na sluiting van het huidige AZC aan de wettelijke opvangtaak moet voldoen. Volgens de partij kan dat betekenen dat elders in Rijswijk opvang nodig is. De kwestie werd daarmee volgens Wij. een breekpunt in de samenwerking.

Motie van treurnis

Tijdens de raadsvergadering van 1 oktober werd ook gesproken over de positie van Finke. Een motie van wantrouwen kreeg volgens Wij. onvoldoende steun en werd uiteindelijk niet ingediend. Wel dienden Wij., PRO, D66 en DENK/PGenR een motie van treurnis in over de werkwijze en de communicatie binnen de coalitie. Die stemming eindigde in 16 stemmen voor en 16 tegen. De motie moet daarom opnieuw in stemming worden gebracht.

Van Dam zegt dat Wij. vooraf wist dat een motie van wantrouwen geen meerderheid zou halen. “Toch vonden wij het belangrijk dat onze afweging zichtbaar is voor de gemeenteraad en de inwoners van Rijswijk.” Ook over Finke wil Wij. duidelijkheid. “Zijn verdere werkzaamheden en politieke keuzes zijn nadrukkelijk niet meer namens of vanuit Wij. Rijswijk”, stelt Van Dam.

Coalitie gaat door

De vier overgebleven coalitiepartijen betreuren het vertrek van Wij. Rijswijk. In een verklaring van vandaag laten zij weten dat het coalitieakkoord de basis blijft voor het gemeentebestuur. De partijen wijzen erop dat Wij. het akkoord inhoudelijk blijft steunen. Ook raadslid Tinus Kaffa, die eerder uit Wij. Rijswijk stapte, heeft volgens de coalitie aangegeven het akkoord te onderschrijven en het college onvoorwaardelijk te steunen. Daarmee zeggen de vier partijen voldoende draagvlak te hebben om het coalitieakkoord uit te voeren. “Het coalitieakkoord blijft de basis voor een stabiel, duidelijk en daadkrachtig stadsbestuur”, schrijven zij.

De politieke situatie is daarmee veranderd. Wij. Rijswijk zit niet langer aan de coalitietafel, maar zegt het coalitieakkoord wel te blijven steunen. Tegelijkertijd blijven de vier coalitiepartijen vasthouden aan hun koers en willen zij verder met het bestaande college. Van Dam houdt de deur voor overleg overigens op een kier. “We zijn zelfs bereid om alsnog met de coalitie in gesprek te gaan om gezamenlijk te reflecteren.” Voor Wij. is echter duidelijk dat de partij haar controlerende rol voortaan buiten de coalitie beter kan uitvoeren. “Verantwoordelijkheid nemen gaat nu beter buiten de coalitie, wanneer er in de samenwerking onvoldoende ruimte is voor kritische vragen en een controlerende rol,” besluit Van Dam.